علت و علائم واریس طنابی چیست؟ عوارض + بهترین درمان
از هر ۱۰ نفر تقریبا ۳ نفر ممکن است در طول زندگی خود دچار رگ های واریسی بسیار بزرگ و برجسته ای در پا شوند که حالتی ضخیم و پیچ خورده پیدا کرده اند و به آن ها واریس طنابی گفته می شود.
از هر ۱۰ نفر تقریبا ۳ نفر ممکن است در طول زندگی خود دچار رگ های واریسی بسیار بزرگ و برجسته ای در پا شوند که حالتی ضخیم و پیچ خورده پیدا کرده اند و به آن ها واریس طنابی گفته می شود.
ضعف و اختلال در دریچه های لانه کبوتری (دریچه هایی که در سیاهرگ ها با اندازه های مشخصی قرار گرفته اند و با باز و بسته شدن باعث حرکت جریان خون از پا به سمت قلب و مانع برگشت آن می شوند)؛ باعث می شود تا جریان خون از پاها به سمت قلب به درستی حرکت نکند و به سمت عقب یعنی پاها برگردد.
تجمع خون در رگ ها باعث می شود تا به شکل طناب های متورم و پیچ خورده ای در پا دیده شوند. از هر ۱۰ نفر ۳ نفر ممکن است مبتلا به واریس های طنابی باشند. طبق آمار یک کلینیک در نیویورک حدود ۴۰ درصد از واریس در مردان و ۲ درصد واریس زنان از نوع طنابی می باشد.
اگر چه به نظر می رسد واریس های سطحی شیوع بیشتری داشته باشند اما عموما چون درد و ناراحتی خاصی در فرد ایجاد نمی کنند ممکن است به اندازه واریس های طنابی مورد توجه قرار نگیرند.
علت واریس طنابی
از مهم ترین علت هایی که می توانند باعث ایجاد واریس طنابی شوند می توان به عوامل زیر اشاره کرد:
نارسایی و اختلال در دریچه لانه کبوتری
سیاهرگهای پا برای هدایت خون به سمت بالا و خلاف جهت جاذبه، به دریچههای یک طرفهای به نام لانه کبوتری مجهز هستند. اگر دریچههای اصلی که در ناحیه اتصال رگ سطحی به عمقی در کشاله ران قرار دارند دچار اختلال، شل شدن یا ضعف شوند، نمی توانند مانع برگشت جریان خون شوند.
در نتیجه، خون به سمت پایین پس زده می شود و رفلاکس وریدی اتفاق می افتد، فشار داخل رگهای پایینی بالا می رود و به مرور زمان دریچههای بیشتری تخریب می شوند. این تجمع مداوم و پرفشار خون، رگها را گشاد، مارپیچ و به صورت برآمده و طنابی شکل روی پوست نمایان می کند. این نارسایی گاهی بدون علت اولیه ظاهر می شود، اما عمدتاً ناشی از فاکتورهایی است که در ادامه بررسی می کنیم.
عوامل مادرزادی و ژنتیک
مهم ترین پیش بینی کننده ابتلا به واریس، ژنتیک است. گاهی افراد به صورت مادرزادی با دیواره های وریدی ضعیف تر یا تعداد کمتری از دریچه های لانه کبوتری متولد می شوند. اگر یکی از والدین یا هر دوی آن ها به واریس شدید مبتلا باشند، احتمال شکل گیری رگهای طنابی در فرزندان به شدت افزایش می یابد.
کهولت سن
با بالا رفتن سن، دیواره سیاهرگها حالت کشسانی و ارتجاعی یا الاستیسیته خود را از دست می دهند و ضعیف و گشاد می شوند. این فرسودگی طبیعی عروق باعث می شود که دریچهها دیگر نتوانند به طور کامل روی هم چفت شوند، بازگشت خون به سمت قلب مختل شده و تجمع خون در ساق پا ایجاد شود.
مشاغلی که ایستادن و نشستن طولانی مدت دارند
حرکت خون در پاها به انقباض عضلات ساق پا یا پمپ عضلانی وابسته است. کار کردن در مشاغلی که نیاز به ایستادن های مداوم مثل آرایشگران، معلمان، کادر درمان یا نشستنهای طولانی مثل کارمندان و رانندگان دارند، این پمپ طبیعی را خاموش می کند. در نتیجه خون در پاها راکد مانده و به مرور زمان رگهای سطحی را طنابی می کند.
واریس طنابی به علت بارداری یا تغییرات هورمونی
در دوران حاملگی، سه عامل دست به دست هم می دهند؛ اول افزایش حجم خون بدن مادر برای تغذیه جنین، دوم ترشح هورمون پروژسترون که باعث شل و گشاد شدن دیواره رگها می شود و سوم فشار فیزیکی رحم بزرگ شده بر روی سیاهرگهای بزرگ لگن که تخلیه خون از پاها را سخت تر می کند.
ضربه یا فشار به پاها
گاهی وارد شدن یک ضربه شدید به پا در تصادفات، سقوط یا انجام حرکات ورزشی سنگین و غیراصولی مانند وزنه برداریهای سنگین که فشار داخل شکمی را بالا می برند، می تواند مستقیماً به دیواره سیاهرگ یا دریچه های لانه کبوتری آسیب بزند و نقطه شروعی برای واریس طنابی باشد.
چاقی و اضافه وزن مفرط
وزن بالا فشار مکانیکی زیادی بر سیاهرگهای لگن و پا وارد می کند. این فشار مداوم، کار دریچهها را برای پمپاژ خون به سمت بالا دوچندان کرده و دیواره رگها را به سرعت گشاد و طنابی شکل می کند.
سابقه لخته شدن خون در رگهای عمقی
افرادی که در گذشته دچار لخته خون در پا (DVT) شدهاند، حتی پس از حل شدن لخته، دریچههای سیاهرگیشان دچار آسیب دایمی می شود. این انسداد یا تخریب قدیمی، خون را به سمت رگهای سطحی هدایت کرده و آن ها را به واریس های طنابی دردناک تبدیل می کند.
یبوست مزمن و سرفه های مداوم
شاید عجیب به نظر برسد اما افرادی که سال ها دچار یبوست مزمن هستند یا سرفه های مزمن در افراد سیگاری، فشار زیادی به شکم وارد می کنند. این زور زدن یا سرفه های مداوم، فشار داخل شکم را به شدت بالا برده و مانع تخلیه راحت خون سیاهرگهای پا به سمت بالا می شود که یکی از علل پنهان واریس طنابی است.
علائم واریس طنابی
علائم و نشانه های مهمی که در واریس طنابی دیده می شوند:
- مشاهده رگ های برآمده و متورم و به هم پیچ خورده
- احساس تورم در ساق و مچ پا
- احساس خستگی و سنگینی در پاها یا درد و گرفتگی
- تغییر رنگ پوست و خارش در محل واریس
- در موارد مزمن و شدید زخم شدن پاها
عوارض واریس طنابی
سوال بسیاری از افراد مبتلا این است که آیا واریس طنابی خطرناک است؟ در پاسخ به این سوال باید بگوییم با توجه به برخی عوارض ناشی از آن، اگر این نوع واریس درمان نشود و مزمن و شدید شود؛ بله می تواند خطرآفرین باشد.
مقاله آیا واریس باعث مرگ می شود؟ به طور کامل این موضوع را بررسی کرده است.
با توجه به عوارض زیر بیشتر به این نکته پی می برید:
- ملتهب شدن رگ های پا
جمع شدن خون، فشار زیادی به دیواره رگها وارد کرده و باعث ایجاد التهاب شدید در آن ها می شود. این التهاب نه تنها رگ را گشاد، سفت و برجسته می کند بلکه باعث می شود مسیر رگ روی پوست کاملاً قرمز، داغ و موقع لمس کردن بسیار دردناک شود. این رگهای ملتهب و متورم، دقیقاً همان واریس های طنابی شکل و آزاردهندهای هستند که روی پا ظاهر می شوند.
- پیچ خوردگی رگ ها
وقتی خون در سیاهرگها تجمع می یابد، دیواره رگها دیگر توان تحمل این حجم و فشار بالا را ندارند. در نتیجه، رگها برای جا دادن این خونِ اضافه مجبور می شوند هم از نظر طول درازتر شوند و هم از نظر پهنا گشادتر؛ از آنجا که فضای زیر پوست محدود است، رگها ناچاراً به هم می پیچند و حالت مارپیچی و زیگزاگی به خود می گیرند که ظاهر طنابی و برجستهای روی پا مانند شکل زیر ایجاد می کند.
- تغییرات پوست
تیره شدن، خشکی و التهاب پوست و در موارد شدیدتر نازک و شکننده شدن پوست از جمله عوارض واریس طنابی پا می باشند.
- زخم و خونریزی و احتمال عفونت ناشی از آن
واریس طنابی در موارد شدید می تواند زخم هایی در نزدیک مچ پا ایجاد کند. این زخم ها به دلیل تجمع و فشار زیاد در رگ ها ایجاد می شوند. پاره شدن رگ های واریسی نزدیک به سطح پوست به دلیل خراش یا ضربه سبب خونریزی و زخم های ایجاد شده ممکن است دچار عفونت شوند.
- لخته شدن خون در پاها و رسیدن به ریه ها و آمبولی ریه
لخته های خونی که در عروق عمقی پاها به دلیل واریس طنابی ایجاد می شوند، می توانند به سمت ریه ها حرکت کنند و سبب آمبولی ریه شوند.
تشخیص واریس طنابی
ابتدا پزشک متخصص واریس با ویزیت و معاینه فیزیکی بیمار به بررسی محل مورد نظر می پردازد. بهترین راه برای تشخیص و بررسی واریس طنابی، سونوگرافی داپلر می باشد که دقیقا مشابه سونوگرافی معمولی در کلینیک انجام می شود و عملکرد رگ ها و دریچه های پا و جریان خون را نشان می دهد.
تجربه و تشخیص درست پزشک یا متخصص در این مرحله بسیار با اهمیت است زیرا مشخص می کند که از کدام روش درمان باید استفاده کرد. علاوه بر این تجویز هر نوع درمان بدون بررسی دقیق واریس های طنابی و به خصوص سونوگرافی ممکن است با خطا و اشتباه همراه باشد.
درمان واریس طنابی
درمان واریس طنابی به شرایط بیمار و تشخیص پزشک بستگی دارد. گاهی ممکن است از چند روش درمانی هم به طور همزمان استفاده کرد.
جراحی یا عمل واریس طنابی
جراحی واریس پا در گذشته که روش های درمان واریس به اندازه امروز پیشرفته و متنوع نبودند، بیشتر استفاده می شد. متاسفانه بسیاری از بیمارانی که به کلینیک ما مراجعه می کنند قبلا واریس های طنابی خود را جراحی کرده اند اما بعد از مدتی واریس دوباره عود کرده و بیماران ترجیح می دهند درمانی غیر از عمل داشته باشند.
بنابراین این روش به دلیل عدم امکان مسدود کردن عروق واریسی و احتمال بازگشت و شرایطی که در مقاله جراحی واریس پا به طور کامل به آن اشاره کرده ایم، جز در موارد خاصی که پزشک تشخیص می دهد پیشنهاد نمی شود.
درمان واریس طنابی با لیزر
بهترین راه و روش درمان واریس طنابی درمان با لیزر EVLT است. در این روش با استفاده از لیزر درون وریدی رگ های واریسی را مسدود و از بین می برند. برای اطلاع بیشتر از این درمان می توانید مقاله درمان واریس با روش لیزر درون رگی را مطالعه کنید.
بعد از انجام این روش کم کم علائم ناشی از واریس های طنابی نیز برطرف و بهبود پیدا می کنند.
نمونه ای از درمان واریس طنابی با لیزرابلیشن EVLT توسط دکتر واقفی
اسکلروتراپی
در اسکلروتراپی با تزریق یک ماده به رگ های واریسی باعث مسدود شدن و از بین رفتن آن ها می شوند. این روش بیشتر در مورد واریس های سطحی و عنکبوتی تاثیر گذار است و ممکن است در مورد واریس های طنابی تنها به عنوان یک روش تلفیقی با لیزر واریس طنابی به کار برده شود.
انجام این روش بدون تشخیص دقیق و سونوگرافی نه تنها تاثیر گذار نخواهد بود و امکان بازگشت وجود دارد که در بعضی موارد امکان عوارض و لک هم خواهد بود.
مینی فلبکتومی
مینی فلبکتومی یکی دیگر از درمان هایی است که ممکن است توسط پزشک برای درمان این نوع واریس تشخیص داده شود. روشی که با ایجاد برش های کوچکی روی پوست، رگ های واریسی را خارج می کنند و نسبت به جراحی کم تهاجمی تر و بهتر است.
دارو درمانی
دارو بیشتر همزمان با سایر درمان ها به کار برده می شود. به خصوص اگر واریس طنابی با عوارض جانبی مانند زخم یا عفونت همراه باشد. گاهی ممکن است کنترل زخم منجر به بستری شدن در بیمارستان شود.
جمع بندی
واریس طنابی یکی از انواع نارسایی عروقی پا است که باید از همان ابتدا مورد توجه و درمان قرار گیرد. در صورت بی توجهی و مزمن شدن، دچار علائم و عوارضی خواهید شد که تحمل و جبران آن سخت خواهد بود. تشکیل لخته خون و آمبولی ریه از خطرات ناشی از واریس طنابی هستند.
تشخیص درست و دقیق و درمان مناسب بسیار مهم هستند و حتما قبل از اقدام به درمان، از تشخیص و تجربه پزشک اطمینان حاصل کنید.
سوالات متداول
۱- درمان واریس طنابی با طب سنتی امکان پذیر است؟
بسیاری از افراد سعی می کنند با استفاده از روش هایی مثل پماد، زالو درمانی و ... واریس طنابی خود را درمان کنند. ولی این روش ها در بسیاری از اوقات نه تنها تاثیری نخواهد داشت که حتی ممکن است با عوارضی هم همراه باشد. مثلا در زالو درمانی امکان خونریزی و جای زخم و لک در محل گزش وجود دارد.
۲- جوراب واریس می تواند واریس طنابی را درمان کند؟
جوراب واریس تنها می تواند مانع پیشرفت بیماری شود و علائم آن را کاهش دهد اما در برطرف شدن و بهبودی واریس طنابی تاثیری نخواهد داشت.
۳- آیا ورزش برای واریس طنابی مفید است؟
بله، ورزش هایی مانند شنا، پیاده روی و دوچرخه سواری می توانند گردش خون را بهبود ببخشند و به کاهش علائم کمک کنند. باید توجه داشته باشید که ورزش های پرفشار مانند وزنه برداری که فشار زیادی به پاها و عروق آن وارد می کنند مناسب نیستند.
۴- واریس طنابی پا خطرناک است؟
واریس طنابی معمولا خطرناک و نگران کننده نیست اما در صورت وجود علائمی مانند زخم های پوستی و خونریزی، قرمزی، درد شدید، گرمی، تورم ناگهانی در پاها همراه با تنگی نفس و تشکیل لخته خون باید هر چه سریع تر به پزشک مراجعه کنید.