واریس پا در بارداری: علت و خطرات + درمان
واریس پا در بارداری یکی از مواردی است که در دوران حاملگی باعث نگرانی بسیاری از زنان می شود. بر طبق آمار ۱۰ تا ۴۰ درصد از خانم ها در این دوران واریس را تجربه می کنند.
واریس پا در بارداری یکی از مواردی است که در دوران حاملگی باعث نگرانی بسیاری از زنان می شود. بر طبق آمار ۱۰ تا ۴۰ درصد از خانم ها در این دوران واریس را تجربه می کنند.
- علت واریس پا در بارداری
- علائم واریس پا در بارداری
- درمان واریس پا در بارداری
- واریس پا در بارداری و حاملگی چه خطراتی دارد؟
یکی از مشکلاتی که ممکن است ۱۰ تا ۴۰ درصد از زنان در دوران بارداری خود با آن مواجه شوند، واریس می باشد. این مشکل عموما به صورت ظاهر شدن رگ های بنفش یا آبی، پیچ خورده و متورم در پاها نشان داده می شود.
این بیماری در بسیاری از خانم ها علاوه بر خطرات احتمالی ضمن بارداری، نگرانی زیادی ایجاد می کند و اغلب به دنبال راهی برای پیشگیری یا مقابله با آن می باشند. نتایج تحقیقات نشان می دهد که احتمال ابتلا به واریس برای زنان با سابقه بارداری ۸۲ درصد در مقایسه با زنان بدون سابقه بارداری بیشتر است.
علت واریس پا در بارداری
مهم ترین عواملی که باعث واریس در دوران بارداری می شوند:
فشار رحم
در دوران بارداری، رحم به دلیل رشد جنین بزرگ تر و سنگین تر می شود و فشار بیشتری به وریدهای بزرگ لگنی وارد می کند. این فشار مکانیکی، مسیر بازگشت خون از پاها به قلب را مختل کرده و یکی از عوامل ایجاد واریس در بارداری محسوب می شود. مطالعات نشان دادهاند که در سه ماهه سوم بارداری، ظرفیت تخلیه وریدی پاها کاهش می یابد که به طور مستقیم ناشی از همین فشار است.
تغییرات هورمونی
تغییرات گسترده هورمونی در دوران بارداری تأثیر مستقیمی بر دیواره وریدها دارند. هورمون پروژسترون که در این دوران به طور قابل توجهی افزایش می یابد، باعث شل شدن عضلات صاف دیواره وریدها می شود و با گشاد کردن عروق، دریچههای وریدی را از بسته شدن کامل بازمی دارد. همچنین استروژن نیز با شل کردن رشته های کلاژن دیواره رگ ها و افزایش تولید اکسید نیتریک که یک گشادکننده قوی عروق است، به گشادشدن وریدها کمک می کند.
ژنتیک و سابقه خانوادگی
سابقه خانوادگی یکی از مهم ترین عوامل پیشبینی کننده ابتلا به واریس در بارداری است. استعداد ابتلا به واریس و نارسایی وریدی به صورت ارثی، چه غالب و چه مغلوب، منتقل می شود. زنانی که یکی از والدین یا بستگان نزدیک آنها مبتلا به واریس هستند، به دلیل ضعف مادرزادی در دیواره و دریچههای وریدی، در دوران بارداری بسیار مستعدتر هستند.
افزایش مقدار و حجم خون
در دوران بارداری، حجم خون مادر برای تأمین نیازهای جنین به طور قابل توجهی افزایش می یابد. این افزایش حجم خون، به طور مستقیم فشار بر دیواره وریدها را بالا برده و باعث گشاد شدن آنها می شود. افزایش حجم خون در کنار گشادشدن عروق ناشی از هورمون ها، یک ترکیب خطرناک ایجاد می کند که احتمال تشکیل واریس را افزایش می دهد.
اضافه وزن
اکثر خانم ها در این دوران افزایش وزن را تجربه می کنند که هم به دلیل وجود جنین، هم به خاطر مصرف غذای بیشتر و محدودیت فعالیت مادر می باشد. این اضافه وزن فشار بیشتری روی رگ ها ایجاد می کند و زمینه ساز واریس خواهد بود.
بارداری های متعدد
هر بارداری بعدی، خطر ابتلا به واریس را به طور چشمگیری افزایش می دهد. زنانی که بیش از یک بارداری را تجربه می کنند، دو برابر بیشتر در معرض ابتلا به واریس و نارسایی وریدی هستند. همچنین فاصله کوتاه بین بارداری ها، که فرصت بازگشت سیستم وریدی به حالت عادی را نمی دهد، این ریسک را تشدید می کند.
رژیم غذایی ناسالم
مصرف نمک زیاد و فیبر کم ارتباط مستقیمی با تشدید واریس دارد. نمک زیاد باعث احتباس آب و تورم می شود که فشار بر وریدها را افزایش می دهد. از سوی دیگر، یبوست ناشی از رژیم غذایی کم فیبر، باعث زور زدن و افزایش فشار داخل شکمی می شود. این فشار مستقیماً به وریدهای لگن و پا منتقل شده و به مرور زمان به دیواره و دریچههای وریدی آسیب می زند.
ایستادن طولانی مدت
قانون جاذبه زمین، بزرگترین دشمن بازگشت وریدی از پاهاست. ایستادن یا نشستن طولانی مدت، پمپاژ عضلانی پاها را کاهش داده و نیروی جاذبه را تشدید می کند. این وضعیت، فشار بر دیواره وریدها را افزایش داده و خطر ایجاد رفلاکس، لخته خون سطحی که ترومبوفلبیت نام دارد و تشدید واریس را چندین برابر می کند.
سن بالای مادر
با افزایش سن، خاصیت ارتجاعی دیواره و کارایی دریچههای وریدی کاهش می یابد. از دست دادن طبیعی خاصیت ارتجاعی عروق با افزایش سن، همراه با تغییرات هورمونی و مکانیکی بارداری، یک هم افزایی منفی ایجاد کرده و احتمال ابتلا به واریس را در مادران مسن تر به طور قابل توجهی افزایش می دهد.
- رگ های واریسی ناحیه تناسلی
علاوه بر واریس پا، بارداری می تواند باعث ایجاد واریس در ناحیه تناسلی یا فرج نیز شود. این نوع واریس به صورت وریدهای برجسته، پیچ خورده در ناحیه تناسلی ظاهر می شود و می تواند با ناراحتی و احساس سنگینی همراه باشد.
- تغییرات در جریان خون و افزایش فشار در شبکه وریدی لگن
بارداری باعث افزایش فشار در شبکه وریدی لگن می شود. این افزایش فشار، همراه با گشادشدن عروق ناشی از هورمون ها، باعث می شود که وریدهای لگنی نیز دچار اتساع شوند. این وضعیت که به عنوان سندرم احتقان لگنی در بارداری شناخته می شود، می تواند به ایجاد واریس در پاها و ناحیه تناسلی کمک کند و علائمی مانند درد و سنگینی لگن را ایجاد نماید.
علائم واریس پا در بارداری
ظاهر شدن این علائم و نشانه ها را در دوران بارداری به عنوان زنگ خطری برای ابتلا به واریس پا جدی بگیرید:
تورم و احساس درد در پاها
لازم به ذکر است که نباید این نشانه را با ورم پا اشتباه بگیرید. ورم پا نیز یکی از مشکلاتی است که در دوران بارداری شایع است و برای اطلاعات بیشتر در مورد آن می توانید مقاله ورم پا را مطالعه کنید.
احساس خستگی و سنگینی در پاها
نمایان شدن رگ های بنفش یا آبی، پیچ خورده و متورم
البته نباید این نشانه و علامت را با ترک پوستی یا استریا که در دوران بارداری نیز شایع است اشتباه بگیرید!
خارش در اطراف رگ های واریسی
گرفتگی عضلات به خصوص ساق پا
تغییر رنگ پوست و خشک شدن پوست
زخم و خونریزی
درمان واریس پا در بارداری
واریسهایی که در دوران بارداری ایجاد می شوند، معمولاً پس از زایمان به طور قابل توجهی بهبود می یابند و در بسیاری از موارد، طی سه تا شش ماه پس از تولد نوزاد به طور کامل یا تقریباً کامل برطرف می شوند.
این بهبودی به دلیل کاهش حجم خون، بازگشت سطوح هورمونی به حالت طبیعی و کاهش فشار مکانیکی ناشی از رحم بر وریدهای لگن اتفاق می افتد. با این حال، در برخی از زنان، به ویژه آنهایی که سابقه خانوادگی، بارداری های متعدد، سن بالا یا واریس شدید و پیشرفته داشته اند، واریس ممکن است به طور کامل از بین نرود و علائمی مانند سنگینی، خستگی، درد و تورم پاها پس از زایمان نیز ادامه یابد.
در چنین مواردی، مراجعه به پزشک متخصص برای ارزیابی دقیق با استفاده از سونوگرافی داپلکس رنگی ضروری است تا شدت نارسایی وریدی و برنامه درمانی مناسبی مشخص شود. درمانهای دارویی در دوران پس از زایمان شامل مصرف داروهای تقویتکننده دیواره وریدها و کاهشدهنده التهاب است که با تجویز پزشک و با در نظر گرفتن شرایط شیردهی مادر قابل استفاده هستند.
در مواردی که واریس باقیمانده باعث علائم آزاردهنده یا عوارضی مانند زخم و عفونت شود، درمانهای مداخلهای مانند اسکلروتراپی، لیزر درمانی درونرگی، فرکانس رادیویی یا در موارد شدیدتر، جراحی برداشتن ورید پس از طی دوره نقاهت زایمان و با تأیید پزشک متخصص قابل انجام هستند.
این درمانها حداقل سه تا شش ماه پس از زایمان انجام شوند تا بهترین نتیجه حاصل شده و خطر عود کاهش یابد. استفاده از جورابهای فشاری در دوره پس از زایمان، به ویژه در زنانی که علائم باقیمانده دارند، همچنان توصیه می شود و می تواند به تسریع بهبودی و پیشگیری از پیشرفت بیماری کمک کند.
در نهایت، هرگونه درمان دارویی یا مداخلهای باید تحت نظر پزشک متخصص و با در نظر گرفتن شرایط خاص مادر از جمله وضعیت شیردهی و سلامت عمومی انجام شود و خوددرمانی به هیچ وجه توصیه نمی گردد.
با این وجود انجام نکات و موارد زیر به شما در پیشگیری از واریس و بهبود علائم ناشی از آن کمک خواهد کرد:
پوشیدن جوراب واریس
استفاده از جوراب واریس در بارداری یکی از مؤثرترین اقدامات غیردارویی است که با اعمال فشار تدریجی از مچ پا به سمت بالا، به بهبود جریان خون وریدی، کاهش خستگی و سنگینی پاها، پیشگیری از تورم و کاهش خطر ترومبوز ورید عمقی کمک می کند.
این جوراب ها با کاهش قطر وریدها و کمک به بسته شدن کامل دریچههای وریدی، از بازگشت معکوس خون جلوگیری کرده و با افزایش سرعت جریان خون از تشکیل لخته پیشگیری می کنند.
برای بیشترین اثربخشی، جوراب باید صبح ها و پیش از بلند شدن از رختخواب پوشیده شده و در طول روز به طور مداوم استفاده شود و انتخاب فشار و سایز مناسب آن باید حتماً با تجویز پزشک و بر اساس معاینه دقیق انجام شود.
شرایط استفاده از جوراب واریس در بارداری
- مشورت با پزشک واریس
قبل از استفاده از جوراب واریس به خصوص اگر مبتلا به بیماری های قلبی و عروقی هستید، حتما با پزشک صحبت کنید.
- انتخاب جوراب با درجه فشار مناسب
برای پیشگیری و واریس های خفیف از فشار ۱۵-۲۰ ، برای واریس متوسط از فشار ۲۰-۳۰ و برای فشار بالاتر حتما نیاز به تجویز پزشک می باشد.
- اندازه مناسب
جوراب باید حتما اندازه پا و سایز مناسبی داشته باشد.
- زمان مناسب پوشیدن جوراب
بهترین زمان پوشیدن جوراب واریس صبح ها قبل از این که شروع به فعالیت روزانه کنید، می باشد.
در صورتی که می خواهید در مورد این موضوع بیشتر بدانید، مطالعه مقاله جوراب واریس:انواع، نحوه استفاده و شستن + مزایا و عوارض را به شما پیشنهاد می کنیم.
بالا نگه داشتن پاها
سعی کنید در طول روز چند بار پاهای خود را به مدت چند دقیقه بالاتر از سطح قلبتان قرار دهید. می توانید از دیوار یا صندلی به عنوان تکیه گاه پاها استفاده کنید. هنگام خوابیدن نیز می توانید پاهای خود را کمی بالاتر از سطح بدنتان قرار دهید.
ورزش های سبک و ملایم
انجام فعالیت های بدنی مناسب و سبک در دوران بارداری، یکی از مؤثرترین راه های پیشگیری و کاهش علائم واریس است. پیاده روی منظم روزانه با فعال کردن پمپاژ عضلانی ساق پاها، به بازگشت خون راکد به قلب کمک کرده و تورم و سنگینی پاها را کاهش می دهد.
شنا و ورزش در آب نیز یکی از گزینهها برای زنان باردار محسوب می شود. علاوه بر این، حرکات کششی سبک مانند چرخش مچ پا و تمرینات کگل نیز در بهبود گردش خون مؤثر هستند.
نکته مهم این است که فعالیتهای ورزشی باید سبک و ملایم باشند و از انجام حرکات سنگین، پرشی یا نیازمند ایستادن طولانی خودداری شود و بهتر است ورزش به صورت روزانه در فواصل کوتاه انجام شود. در نهایت، مشورت با پزشک متخصص قبل از شروع هرگونه برنامه ورزشی برای تعیین نوع و شدت فعالیت مناسب با شرایط هر مادر، ضروری است.
اجتناب از ایستادن طولانی مدت
از ایستادن به مدت بیش از بیست دقیقه تا نیم ساعت خودداری کنید و حتما بعد از ایستادن به مدت حداقل ده دقیقه بنشینید. هر از گاهی پاهایتان را حرکت و تغییر وضعیت دهید.
استفاده از کفش مناسب
استفاده از کفش های مناسب برای جلوگیری از واریس پا می توانند موثر باشند. مقاله کفش مناسب و مخصوص واریس پا در این زمینه می تواند به شما اطلاعات مفیدی بدهد.
تغذیه سالم و مفید برای واریس
استفاده از میوه و سبزیجاتی سرشار از:
- ویتامین c مثل پرتقال، فلفل دلمه ای و کیوی
- آنتی اکسیدان مثل اسفناج، توت ها و گردو
- ویتامین k مثل کلم بروکلی و کاهو
نوشیدن آب کافی، کم مصرف کردن نمک، استفاده از چربی های سالم مانند ماهی های چرب یا دانه ها و مصرف مواد غذایی حاوی آهن رژیم غذایی مناسبی در دوران حاملگی جهت پیشگیری از واریس خواهد بود.
واریس پا در بارداری و حاملگی چه خطراتی دارد؟
اگر چه این مشکل در دوران بارداری بسیار رایج می باشد، اما اغلب بی خطر است. با این حال گاهی اوقات ممکن است عوارض و خطراتی ایجاد کند.
ترومبوز وریدی عمیق (DVT)
واریس در مواردی نادر ممکن است خطر ایجاد لخته در عروق عمیق پا را افزایش دهد که به صورت درد شدید پا، تورم یک طرفه و تغییر رنگ پوست نشان داده می شود. این حالت خطرناک و نیاز به درمان فوری و اورژانسی دارد.
بیماری آمبولی ریه
ممکن است لخته خون ناشی از DVT به سمت ریه ها حرکت و آمبولی ریه را ایجاد کند. این وضعیت باید سریعا مورد بررسی و درمان فوری پزشکی قرار بگیرد.
خونریزی رگ های واریس
خطر پارگی ورید واریسی و خونریزی شدید نیز یکی از عوارض حادی است که به دلیل نازکی پوست روی وریدهای بزرگ، حتی با ضربه های جزئی رخ می دهد. در این صورت باید هر چه زودتر مداخله پزشکی صورت گیرد.
عفونت و زخم
واریس شدید و درمان نشده در دوران بارداری می تواند به عوارض جدی مانند زخم های وریدی در ناحیه مچ پا منجر شود که به دلیل افزایش فشار داخل وریدی و اختلال در اکسیژنرسانی به بافتها ایجاد می شوند.
پوست نازک و شکننده روی واریس ها به راحتی دچار خراشیدگی و ترک خوردگی می شود و هرگونه زخم یا آسیب در این ناحیه، دروازه ورود باکتریها بوده و خطر عفونتهای جدی را افزایش می دهد.
همچنین التهاب و لخته شدن خون در وریدهای سطحی، یکی دیگر از عوارض شایع واریس شدید در بارداری است که با تودهای سفت، قرمز و داغ در مسیر ورید همراه است و در صورت گسترش لخته به وریدهای عمقی، می تواند یک اورژانس پزشکی محسوب شود.
برای پیشگیری از این عوارض، استفاده منظم از جورابهای فشاری، مراقبت دقیق از پوست پاها، معاینه روزانه و مراجعه به موقع به پزشک در صورت بروز هرگونه قرمزی، تورم، درد یا زخم ضروری است و در صورت مشاهده خونریزی، باید فوراً با اعمال فشار مستقیم و مراجعه به اورژانس اقدام کرد.
تغییر رگ ها
در بعضی زنان به خصوص اگر واریس را در بارداری های قبلی تجربه کرده باشند، ممکن است این مشکل پس از زایمان باقی بماند و رگ ها بهبود پیدا نکنند و دچار واریس بعد از بارداری شوند.
نتیجه گیری
اگر چه واریس پا در دوران حاملگی برای بسیاری از زنان اتفاق می افتد اما خوشبختانه بیشتر اوقات خطری برای مادر یا جنین ایجاد نمی کند و با رعایت راهکارهای پیشگیری از واریس به راحتی می توانید این دوران را سپری کنید.
اما در مواردی مخصوصا زمانی که عواملی مانند سابقه خانوادگی، چندحاملگی، سبک زندگی نادرست، سن مادر و افزایش وزن وجود داشته باشند در این صورت ممکن است همراه با خطراتی مانند ترومبوز، آمبولی ریه، خونریزی و عفونت باشد که در این صورت باید اقدام فوری پزشکی انجام شود.
سوالات متداول
۱- آیا واریس پا در دوران بارداری خطرناک است؟
واریس پا در دوران بارداری اغلب خطری ایجاد نمی کند و ممکن است تنها درد، ناراحتی، سنگینی و تورم در پاها ایجاد کند. اما در صورتی که با علائم شدیدی مانند تغییر رنگ پوست، زخم یا خونریزی مواجه شدید حتما به متخصص مراجعه کنید.
۲- چه عواملی باعث افزایش ابتلا به واریس پا در دوران بارداری می شوند؟
ژنتیک، چاقی، چندقلویی، رژیم غذایی نامناسب و نشستن یا ایستادن طولانی مدت از جمله عواملی هستند که خطر واریس پا را افزایش می دهند.
۳- آیا می توان درمان واریس پا را در دوران بارداری انجام داد؟
بهترین توصیه این است که در صورتی که علائم شدید و خطرناکی ندارید در این دوران درمانی انجام ندهید. زیرا بعد از زایمان این مشکل خود به خود بهبود پیدا خواهد کرد. در صورتی که طی چندماه پس از زایمان، هنوز هم دچار علائم واریس بودید جهت درمان به متخصص واریس مراجعه کنید.
۴- آیا واریس پس از زایمان از بین می رود؟
در بسیاری از موارد بعد از زایمان و بازگشت هورمون ها و شرایط بدن به حالت طبیعی، علائم واریس کاهش پیدا می کنند اما اگر همچنان باقی ماندند می توانید از درمان هایی مانند اسکلروتراپی یا لیزر برای درمان رگ های واریسی با تشخیص متخصص واریس استفاده کنید.
۵- آیا استفاده از دارو برای درمان واریس پا در زمان حاملگی مشکلی ایجاد نمی کند؟
داروهای واریس پا ممکن است خطر و مشکلاتی را در زمان بارداری ایجاد کنند و تاثیرات منفی روی جنین داشته باشند. به همین دلیل بهتر است در صورت لزوم استفاده حتما با تجویز و تایید پزشک انجام شود.