واریس پا در مردان: بررسی کامل علت، علائم و درمان

بیشتر مردم واریس را مرتبط با زنان می دانند اما مردان نیز مانند زنان در معرض خطر ابتلا به واریس پا هستند، با این حال اغلب این بیماری را تا هنگامی که شدید شود و بر کیفیت زندگی آن ها تاثیر بگذارد، جدی نمی گیرند.

• علل واریس پا در مردان
• نشانه ها و علائم واریس پا در مردان
• عوارض واریس پا در مردان
• پیشگیری از واریس پا در مردان
• درمان واریس پا در مردان

گشاد شدن و پیچ خوردگی سیاهرگ ها که به علت تجمع خون اتفاق می افتد، باعث بیماری واریس پا می شود. این بیماری معمولا در زنان به علت آناتومی و تغییرات هورمونی شایع تر و حدود ۵۵ درصد است و در مردان به دلیل شیوع حدودا ۴۵ درصد، کمتر مورد توجه قرار می گیرد و همین موضوع باعث می‌ شود مردان معمولاً در مراحل پیشرفته‌ تر و حادتر بیماری به پزشک مراجعه کنند.

مردان هم به دلایلی مانند فعالیت شدید بدنی، سبک زندگی و ژنتیک می توانند در معرض خطر این بیماری باشند و طبق آخرین مطالعات ۱۰ تا ۱۵ درصد مردان کشورهای توسعه یافته به واریس مبتلا می شوند.

علل واریس پا در مردان

واریس پا در مردان زمانی رخ می‌ دهد که سیاهرگ‌ ها توانایی خود برای بازگرداندن خون فاقد اکسیژن به سمت قلب را از دست می‌ دهند. در بدن هر مرد، دریچه‌ هایی به نام دریچه‌ های لانه کبوتری وجود دارند که مانند سد عمل کرده و مانع از بازگشت خون به سمت پایین و عقب بر اثر نیروی گرانش می‌ شوند.

در آقایان، به دلیل فعالیت‌ های فیزیکی سنگین، بلند کردن وزنه‌ های غیرمجاز و یا ایستادن‌ های طولانی در مشاغل سخت، فشار داخل رگ‌ ها به شدت افزایش می‌ یابد. این فشار مداوم باعث کشیدگی دیواره سیاهرگ و در نهایت ناکارآمدی و نشت دریچه‌ ها می‌ گردد. وقتی این دریچه‌ ها به درستی بسته نشوند، خون به جای حرکت به سمت بالا، در ساق پا تجمع یافته که اصطلاحاً رفلاکس وریدی گفته می شود و با ایجاد تورم و پیچ‌ خوردگی در رگ‌ های سطحی، ورید طنابی و دردناک واریس را به وجود می‌ آورد.

دلایل عمده ای که سبب ایجاد واریس پا در مردان می شوند:

• فشار مداوم روی پاها

داشتن مشاغل یا فعالیت هایی که بدن مدت زیادی به حالت ایستاده یا نشسته قرار می گیرد، باعث آسیب به دیواره و دریچه های سیاهرگ های پا می شود و به این ترتیب خطر ابتلا به واریس افزایش پیدا می کند. در حالت ایستاده، نیروی گرانش زمین فشار هیدرواستاتیک داخل رگ‌ ها را افزایش داده و بازگشت خون به سمت بالا را دشوار می‌ کند. فروشندگی، نانوایی، آرایشگری، ساختمان سازی، کشاورزی، پرستاری و رانندگی از جمله مشاغلی هستند که می توانند مردان را در معرض خطر واریس قرار دهند.

• وراثت و ژنتیک

داشتن سابقه خانوادگی واریس پا یکی از مهم‌ ترین عوامل به شمار می‌ آید. اگر والدین دچار این بیماری باشند، احتمال بروز آن در مردان به دلیل ضعف ساختاریِ ارثی در کلاژن‌های دیواره عروق افزایش می‌ یابد. همچنین با افزایش سن، خاصیت ارتجاعی دیواره سیاهرگ‌ ها افت کرده و عملکرد دریچه‌ ها دچار اختلال می‌ شود؛ با این حال واریس ممکن است در دوران جوانی یا حتی کودکی نیز (در موارد نادر) مشاهده شود.

• سبک زندگی

داشتن رژیم غذایی ناسالم، کم تحرکی و نداشتن ورزش منظم از جمله عواملی هستند که می توانند زمینه ساز این بیماری شوند.

• چاقی

چاقی و وزن زیاد، فشار زیادی به سیاهرگ های پا وارد می کند و عملکرد طبیعی آن ها را مختل و سبب واریسی شدن عروق پا می شود. در مقاله چاقی و واریس پا در مورد این موضوع بیشتر بخوانید.

• مصرف سیگار و الکل

الکل می تواند باعث گشاد شدن رگ ها و اتساع عروقی شود و در صورتی که مصرف آن به صورت مکرر باشد می تواند باعث ضعف و شل شدن دیواره رگ ها و عملکرد نادرست دریچه های جریان خون شود. سیگار و دخانیات هم سبب ضعف عضلات و رگ ها و کاهش توانایی بازگشت خون از سمت پاها به قلب می شود.

ترکیب سیگار و الکل تاثیر مخرب تری دارد و این دو عامل در کنار هم می توانند عملکرد دریچه های سیاهرگی را مختل و آن ها را مستعد واریسی شدن کنند.

• سن

هر چه سن بالاتر رود، دیواره و دریچه سیاهرگ ها ضعیف تر و در نتیجه عملکرد و کارایی آن ها افت پیدا می کند. در نتیجه مردان سالمند و مسن ممکن است بیشتر در معرض ابتلا به واریس پا باشند. هر چند نباید این تصور به وجود بیاید که واریس پا در کودکان یا جوانی اتفاق نمی افتد.

• بیماری های وریدی

بیماری های وریدی یکی از مهم ترین بیماری هایی هستند که با واریس مرتبط می باشند: 

- نارسایی مزمن وریدی

بیماری است که در آن دریچه های سیاهرگی یا همان دریچه های لانه کبوتری که وظیفه جلوگیری از رفلاکس یا بازگشت خون به عقب را دارند، درست کار نمی کنند و این اختلال باعث جمع شدن خون در سیاهرگ ها و افزایش التهاب، تورم و واریسی شدن آن ها می شود.

- ترومبوز ورید عمقی

در این بیماری که به اختصار به آن DVT هم گفته می شود، درون رگ ها و عروق عمیق پا لخته خون ایجاد می شود و می تواند منجر به آسیب به دریچه های سیاهرگی و افزایش خطر ابتلا به واریس شود. خطر اصلی این سندرم این است که می تواند باعث آمبولی ریه شود.

- سندرم می

این اختلال که البته نادر است و چندان شایع نیست، زمانی اتفاق می افتد که یکی از سیاهرگ های بزرگ که خون را از پاها به قلب بر می گرداند تحت فشار قرار گیرد و جریان خون در آن کاهش پیدا کند. در نتیجه خون در سیاهرگ های پا جمع می شود و ممکن است لخته خون یا علائم دیگری ایجاد کند.

• بیماری های زمینه ای

از جمله بیماری هایی که می توانند با واریس پا ارتباط داشته باشند به این موارد می توان اشاره کرد:

- دیابت

دیابت با آسیبی که به عروق خونی وارد می کند و کاهش عملکرد طبیعی سیستم جریان خون علاوه بر این که احتمال واریسی شدن رگ ها را افزایش می دهد، باعث تاخیر و یا عدم بهبودی زخم های ناشی از واریس نیز می شود.

- فشار خون بالا

افزایش فشار به دیواره رگ ها می تواند سبب گشاد شدن عروق و نارسایی و نقص در کارکرد آن ها و ایجاد واریس شود.

- بیماری های قلبی و عروقی

بیماری های قلبی سیستم جریان خون نرمال و طبیعی بدن را مختل و بنابراین عملکرد سیاهرگ ها را با مشکل مواجه می کنند و سبب تجمع خون در رگ های پا و ایجاد علائم واریس پا می شوند.

- بیماری های کلیوی

مشکلات و نارسایی کلیوی باعث احتباس و جمع شدن مایعات در بدن می شوند که این عامل می تواند فشار روی عروق پا را افزایش و زمینه ساز واریس شود.

- بیماری های کبدی

بیماری هایی مثل سیروز کبدی سبب افزایش فشار در سیستم وریدی می شوند و ممکن است منجر به واریس در پاها یا سایر قسمت های بدن شوند.

• هورمون های مردانه

هورمون ها در مردان نسبت به زنان نقش کمتری در ایجاد این بیماری دارند اما کاهش سطح تستسترون ممکن است باعث ضعف و نارسایی دیواره رگ ها و افزایش خطر ابتلا به واریس شود.

• ارتباط با واریکوسل (واریس بیضه)

بسیاری از مردان سوال می‌ کنند که آیا واریس پا با واریکوسل در ارتباط است؟ اگرچه این دو مستقیماً به هم تبدیل نمی‌ شوند اما هر دو نشان‌ دهنده یک "ضعف ساختاری در دیواره وریدی" هستند. واریکوسل می‌ تواند بر کیفیت اسپرم و باروری تاثیر بگذارد و مردانی که به واریس پا مبتلا هستند، بهتر است از نظر سلامت عروق بیضه نیز بررسی شوند.

• آسیب و صدمه به پا

وارد آمدن یک ضربه یا صدمه به پا و عروق آن می تواند به دیواره رگ ها آسیب برساند و آن ها را واریسی کند.

نشانه ها و علائم واریس پا در مردان

واریس پا نشانه‌ های مختلف و گوناگونی دارد که در مردان به دلیل تراکم موی پا و ضخامت پوست، ممکن است در مراحل اولیه مخفی بماند. اگر موارد زیر را تجربه می‌ کنید، رگ‌ های شما در حال تحمل فشار غیرطبیعی هستند:

• درد، احساس سنگینی و خستگی: این حس به خصوص بعد از ایستادن یا نشستن طولانی‌ مدت ایجاد می‌ شود و معمولاً در پایان روز کاری به اوج خود می‌ رسد و با بالا نگه داشتن پاها بهبود می‌ یابد.

• گرفتگی عضلات پا (کرامپ): انقباضات دردناکی که به ویژه در شب یا هنگام فعالیت بدنی اتفاق می‌ افتد. این گرفتگی‌ ها نشانه تجمع خون فاقد اکسیژن و مواد زائد در بافت عضلانی است.

• خارش، سوزش و التهاب: احساس بی‌ قراری و خارش در ناحیه اطراف رگ‌ های واریسی که ناشی از نشت مواد التهابی از دیواره رگ به بافت‌ های مجاور است.

• تورم: تورم در پاها و مچ که در پایان روز یا پس از فعالیت شدید ایجاد می‌ شود. یک نشانه هشداردهنده در مردان، باقی ماندن ردِ عمیق کش جوراب روی پوست در انتهای روز است.

• رگ‌ های برجسته و پیچ‌ خورده: عروقی به رنگ‌ های آبی یا بنفش که به صورت طنابی در زیر پوست دیده می‌ شوند. این رگ‌ ها در حالت ایستاده کاملاً پرخون و برجسته شده و با لمس کردن، گرم‌ تر از پوست اطراف به نظر می‌ رسند.

• تغییرات پوستی و اکزمای وریدی: شامل تغییر رنگ پوست به قهوه‌ای یا بنفش تیره، خشک شدن و پوسته پوسته شدن. در موارد پیشرفته، پوست ناحیه مچ پا سفت و براق می‌ شود که زنگ خطر ایجاد زخم واریس است.

• ریزش موهای ساق پا: یکی از علائم اختصاصی و مهم در مردان، ریزش ناگهانی یا تکه‌ ای موهای روی ساق و مچ پا است؛ زیرا نارسایی وریدی باعث اختلال در تغذیه فولیکول‌ های مو توسط خون سالم می‌ شود.

• سندرم پاهای بی‌ قرار: احساس نیاز مبرم و کلافه‌ کننده به تکان دادن مداوم پاها در هنگام استراحت یا شب که ریشه در اختلال گردش خون وریدی دارد. مقاله ارتباط واریس پا و سندرم پای بی قرار این موضوع را بیشتر توضیح می دهد.

گاهی مردان ممکن است به دلیل داشتن مو روی پاهای خود متوجه برخی علائم ظاهری واریس نشوند که باید در این خصوص توجه لازم را داشته باشند.

عوارض واریس پا در مردان

عوارضی که واریس پا ممکن است در مردان ایجاد کند:

• خونریزی: هر نوع آسیب یا فشار به رگ های واریسی باعث خونریزی آن ها خواهد شد.
• زخم: فشار زیاد به دیواره رگ ها و بافت های اطراف آن صدمه می رساند و باعث ایجاد زخم های پوستی به خصوص در ناحیه مچ پا ایجاد می شوند.
• عفونت: پوست ضعیف و آسیب دیده ناشی از واریس، مستعد عفونت است و این عفونت می تواند باعث بدتر شدن و جلوگیری از بهبودی شود.
• تشکیل لخته های خونی: تجمع خون در رگ های عمیق پا، سبب تشکیل لخته های خونی و افزایش خطر آمبولی ریه خواهد شد.

پیشگیری از واریس پا در مردان

با این راهکارها می توان از بروز این بیماری پیشگیری کرد:

۱- اجتناب از ایستادن و نشستن طولانی مدت و تغییر وضعیت بدن هر نیم ساعت یک بار از ایجاد فشار به عروق پا جلوگیری می کند.

۲- ورزش منظم و داشتن فعالیت بدنی منظم و سبک که عضلات ساق پا را تقویت می‌ کنند مانند پیاده روی و شنا باعث تقویت عضلات پا و جریان خون خواهد شد.

۳- کاهش و کنترل وزن به کم شدن فشار روی رگ ها و خطر ابتلا به واریس پا کمک خواهد کرد.

۴- سبک زندگی مناسب مانند داشتن رژیم غذایی سالم، نوشیدن آب و مایعات کافی و پرهیز از کم تحرکی به پیشگیری از این بیماری کمک خواهد کرد.

۵- ترک سیگار و الکل با توجه به این که مصرف آن ها باعث آسیب به عروق خونی خواهد شد؛ اقدام موثری خواهد بود.

۶- استفاده از جوراب واریس یا جوراب های فشاری به تقویت جریان خون و کاهش علائم ناشی از واریس کمک می کند. مردانی که مشاغل ایستاده دارند یا ورزش‌ های سنگین مثل بدنسازی انجام می‌ دهند، بهتر است از جوراب‌ های فشاری مخصوص استفاده کنند تا فشار داخل وریدی تعدیل شود.

۷- بالا نگه داشتن پاها بالاتر از سطح قلب در هنگام خوابیدن یا استراحت به مدت چند بار در طول روز، بسیار مفید خواهد بود.

۸- پرهیز از فعالیت هایی مانند بلند کردن اجسام سنگین، وزنه برداری و سایر کارهایی که باعث ایجاد فشار زیادی روی رگ های پا می شوند.

۹- استفاده از مرطوب کننده و ضد آفتاب به خصوص اگر پوست خشک و حساسی دارید و مدت طولانی در معرض آفتاب قرار می گیرید. متاسفانه اغلب مردان نسبت به زنان نسبت به مراقبت از پوست خود توجه کمتری نشان می دهند که می تواند یکی از عوامل متمایز کننده ایجاد واریس در مردان باشد.

چرا درمان واریس در مردان نباید به تأخیر بیفتد؟

بسیاری از آقایان تصور می‌ کنند واریس تنها یک مشکل ظاهری است اما واقعیت این نیست:

• ضخامت پوست: به دلیل وجود مو و ضخیم‌ تر بودن پوست در مردان، علائم اولیه مثل تغییر رنگ پوست یا تورم‌ های خفیف دیرتر دیده می‌ شود. این تاخیر در تشخیص می‌ تواند منجر به تیره و سفت شدن پوست مچ پا شود.

• خطر زخم وریدی: مردان به دلیل فعالیت‌ های فیزیکی سنگین‌ تر، در صورت عدم درمان واریس، بیشتر از زنان در معرض ابتلا به زخم‌ های باز وریدی هستند که درمان آن‌ ها بسیار زمان‌ بر و دشوار است.

• پیشرفت به سمت DVT: ورید واریسی درمان نشده در مردان، ریسک تجمع خون و ایجاد لخته‌ های عمقی را افزایش می‌ دهند که می‌ تواند تهدیدی جدی برای سلامت قلب و ریه باشد.

درمان واریس پا در مردان

امروزه برخلاف گذشته برای واریس پا درمان های متعددی وجود دارد که متخصص واریس با توجه به نقشه عروقی که در سونوگرافی داپلر مشخص شده، نوع، شدت واریس و همچنین وضعیت بیمار، درمان مناسب را انتخاب خواهد کرد. به طور کلی می توان درمان های واریس را به دو صورت غیر جراحی و جراحی در نظر گرفت:

• روش های غیر جراحی و کم تهاجمی درمان واریس مردان

​​​​​این روش‌ ها به دلیل عدم نیاز به بستری و بازگشت سریع به فعالیت‌ های شغلی، در میان مردان بسیار محبوب هستند:

-اسکلروتراپی

در اسکلروتراپی با تزریق یک محلول شیمیایی و مخصوص به وسیله یک سوزن کوچک به داخل رگ های آسیب دیده، سبب بسته و مسدود شدن آن ها می شود. این روش برای رگ‌ های عنکبوتی و واریس‌ های شاخه‌ای که ظاهر پا را در مردان ناخوشایند می‌ کنند، بسیار موثر است.

در مردانی که عروق واریسی قطورتری دارند از حالت فوم یا کف استفاده می‌ شود. پزشک با ترکیب دارو و هوا، فومی غلیظ ایجاد می‌ کند که به دلیل حجم بیشتر، تمام دیواره رگ‌ های درشت را لمس کرده و آن‌ ها را مسدود می‌ کند. استفاده از سونوگرافی در این روش به پزشک اجازه می‌ دهد تا مسیر حرکت فوم را در رگ‌ های عمیق‌ تر به دقت رصد کند.

- لیزر درمانی

لیزر درمانی روشی است که در آن از اشعه لیزر جهت تولید حرارت و مسدود کردن عروق اصلی و قطور استفاده می‌ شود. این متد به دلیل نرخ موفقیت بالا، جایگزین اصلی جراحی در مردان شده است.

- رادیوفرکوئنسی یا RF

این روش مشابه لیزر درمانی است با این تفاوت که به جای لیزر، امواج رادیویی جهت از بین بردن رگ های آسیب دیده به کار برده می شود. RF باعث تخریب کلاژن‌ های دیواره رگ واریسی و جمع شدن سریع آن می‌ شود و درد و کبودی کمتری نسبت به درمان های قدیمی دارد.

- چسب واریس

یک تکنیک پیشرفته و کم‌ تهاجمی برای درمان واریس‌ است. برخلاف روش‌های سنتی مانند جراحی یا حتی لیزر و رادیوفرکانسی که از حرارت برای بستن رگ استفاده می‌ کنند، این روش از یک چسب پزشکی مخصوص برای بستن رگ بیمار استفاده می‌ کند.

بزرگترین مزیت این روش برای مردان این است که نیازی به تزریق‌ های مکرر بی‌ حسی در طول پا ندارد و اغلب پس از درمان نیازی به پوشیدن جوراب واریس طولانی‌ مدت نخواهد بود.

- روش موکا

این روش یکی از هوشمندانه‌ ترین روش‌های غیرحرارتی محسوب می‌ شود. در این درمان، یک کاتتر مخصوص با سرعت بالا در داخل رگ می‌ چرخد و همزمان داروی اسکلروزان را پخش می‌ کند. چرخش مکانیکی باعث تحریک و تخریب لایه داخلی رگ شده و اثر دارو را چندین برابر می‌ کند. این روش برای مردانی که نگران آسیب‌ های حرارتی به اعصاب مجاور رگ هستند، انتخابی فوق‌العاده ایمن است.

• روش های جراحی درمان واریس مردان

- میکرو فلبکتومی

در فلبکتومی از طریق ایجاد برش های بسیار کوچک در حد چند میلی متر، اقدام به برداشتن و خارج کردن رگ های واریسی می کنند. این روش ممکن است به صورت ترکیبی با لیزر انجام شود تا برجستگی‌ های روی سطح پوست کاملاً محو شوند.

- جراحی سنتی

جراحی واریس پا که یک روش سنتی و قدیمی است در مواقعی که پیچ‌ خوردگی رگ‌ ها به قدری شدید باشد که امکان عبور فیبر لیزر یا امکان انجام روش های غیر جراحی وجود نداشته باشد؛ انجام می شود.

جمع بندی

واریس پا در مردان یک بیماری شایع است ولی اغلب نادیده گرفته‌ شده است و برخلاف باور عمومی این بیماری تنها مختص زنان نیست و مردان نیز به طور قابل توجهی به آن مبتلا می‌ شوند. اما اغلب با بی‌ توجهی به علائم اولیه مانند درد، سنگینی و تورم، مراجعه به پزشک را به تأخیر می‌ اندازند. عوامل خطر اصلی در مردان شامل سابقه ژنتیک، ایستادن یا نشستن طولانی‌ مدت به دلایلی مانند مشاغلی مانند رانندگی، نانوایی و ..، چاقی یا افزایش سن است. متأسفانه تاخیر در درمان می‌ تواند منجر به عوارض جدی‌ تری مانند تغییرات پوستی، زخم‌ های وریدی و حتی ترومبوز (لخته خون) شود. خوشبختانه امروزه روش‌های مدرن و کم‌ تهاجمی مانند لیزر داخلی (EVLA) و چسب واریس (VenaSeal) وجود دارد که بدون نیاز به جراحی سنگین و با دوره نقاهت کوتاه به طور مؤثر این مشکل را درمان می‌ کنند.

سوالات متداول

۱- آیا واریس در جوانی یا بیست سالگی هم می تواند ایجاد شود؟

بله، واریس در هر سنی می تواند اتفاق بیفتد و با افزایش سن، خطر ابتلا به آن به دلیل ضعف رگ ها نیز بیشتر خواهد شد.

۲- آیا رگ های واریسی خود به خود برطرف می شوند؟

رگ های واریسی به دلیل این که ناشی از یک مشکل ساختاری در عروق هستند، خود به خود و بدون درمان برطرف نمی شوند.

۳- آیا درمان واریس پا در مردان با زنان تفاوت دارد؟

درمان واریس به نوع و شدت واریس، شرایط و وضعیت عمومی بیمار بستگی دارد و به جنسیت ارتباطی ندارد.

۴- چه عواملی در مردان بیشتر باعث واریس می شود؟

ژنتیک و نقص مادرزادی، چاقی، ابتلا به بیماری های زمینه ای، داشتن مشاغل و فعالیت های سخت و طولانی، آسیب و صدمه، مصرف سیگار و الکل و سبک زندگی از جمله مهم ترین عوامل ایجاد واریس پا در مردان هستند.