چاقی و واریس پا چه ارتباطی با هم دارند؟
امروزه چاقی و واریس دو مشکل شایع هستند که می توانند ارتباط تنگاتنگی با هم داشته باشند. در واقع چاقی می تواند یک عامل خطر برای ایجاد یا تشدید واریس باشد.
امروزه چاقی و واریس دو مشکل شایع هستند که می توانند ارتباط تنگاتنگی با هم داشته باشند. در واقع چاقی می تواند یک عامل خطر برای ایجاد یا تشدید واریس باشد.
واریس پا یکی از بیماری هایی است که به دلیل مشکلی که در دیواره سیاهرگ ها و دریچه های انتقال خون آن ها به وجود می آید، ایجاد می شود. این نارسایی و ضعف باعث می شود تا برگشت خون از سمت پاها به قلب به درستی انجام نشود و بنابراین خون در سیاهرگ ها تجمع کند و باعث التهاب و تورم آن ها و ایجاد واریس شود.
از سوی دیگر، چاقی که مشکل و نگرانی بسیاری از افراد در جوامع امروزی به حساب می آید؛ به عنوان افزایش بیش از حد چربی بدن تعریف می شود و با شاخص (BMI) یا شاخص توده بدنی محاسبه می شود.
BMI با تقسیم وزن به کیلوگرم بر مربع قد به متر به دست می آید. اگر حاصل بالاتر از ۳۰ باشد به عنوان چاقی تعریف می شود.
امروزه چاقی و واریس دو مشکل شایع هستند که می توانند ارتباط تنگاتنگی با هم داشته باشند. در واقع چاقی یک عامل خطر برای ایجاد یا تشدید واریس به حساب می آید. یک کلینیک تخصصی واریس واقع در سیدنی استرالیا در مقاله ای تحت عنوان اثر وزن بر واریس تاثیر اضافه وزن و چاقی را به ویژه در زنان در تشکیل واریس عاملی کمک کننده می داند. بنابراین شناخت ارتباط میان این دو عامل می تواند در پیشگیری و یا درمان واریس کمک کننده باشد.
تاثیر چاقی بر واریس پا
سیستم گردش خون وریدی یا همان شبکه سیاهرگی، نقش حیاتی و بسیار مهمی در بازگرداندن خون تیره و کماکسیژن از سمت اندام های مختلف بدن به ویژه پایین تنه به سمت قلب ایفا می کند. از آنجا که این حرکت باید برخلاف نیروی جاذبه زمین انجام شود، دریچههای یکطرفهای به نام دریچههای لانه کبوتری در داخل این رگ ها قرار گرفته اند تا از برگشت خون به عقب جلوگیری کنند.
با این حال، عوامل متعددی می توانند باعث ضعف ساختاری دیواره رگ ها و تخریب این دریچه ها شوند که یکی از اصلی ترین و مخرب ترین آن ها، افزایش وزن و چاقی مزمن است.
چاقی و تجمع بافت چربی اضافی در بدن، سبب افزایش چشمگیر مقدار و حجم خون کلی بدن شده و به طور هم زمان، فشار فیزیکی هیدرواستاتیک سنگینی را روی رگ های پا وارد می آورد. تحت این فشار مداوم، برگشت خون به سمت بالا با کندی مواجه شده و تجمع و رکود خون در عروق پا اتفاق می افتد.
همچنین از آنجا که اضافه وزن بافت های بدن اغلب با التهاب سیستمیک و ورم عمومی همراه است، این فاکتورهای شیمیایی به بافت های عروقی آسیب رسانده و به شدت احتمال ابتلا به واریس های طنابی و شبکهای را افزایش می دهند.
مکانیسم های دقیق و علمی ارتباط بین چاقی و بیماری واریس عبارتند از:
فشار مستقیم بر دریچهها: افزایش مداوم فشار مکانیکی و بالا رفتن حجم خون در رگهای پا، کشش بیش از حدی را در دیواره سیاهرگها ایجاد می کند. این گشاد شدن رگها باعث می شود دریچههای وریدی به خوبی کار نکنند و عملکرد یک طرفه آن ها با مشکل مواجه شده و در نتیجه خون به سمت پایین پس زده می شود.
التهاب مزمن و تخریب بافت عروقی: بافت چربی اضافی در بدن مانند یک غده فعال، مواد التهابی ترشح می کند. این التهاب و ورم مزمن ناشی از اضافه وزن، مستقیماً به کلاژن و الاستین دیواره رگها آسیب مفرط رسانده و سبب ضعیف، شل و منبسط شدن آن ها می شود.
از کار افتادن پمپ عضلانی ساق پا: کاهش شدید فعالیت بدنی و تحرک کم در افرادی که دچار اضافه وزن هستند، باعث تنبلی عضلات اندام تحتانی می شود. در حالت عادی، راه رفتن باعث انقباض عضلات ساق و پمپاژ خون به بالا می شود اما کم تحرکی این پمپ طبیعی عضلانی را خاموش کرده و بازگشت خون به قلب را به حداقل می رساند.
اختلالات هورمونی و احتباس مایعات: چاقی مفرط سیستم غدد بدن را به هم می ریزد. تغییرات هورمونی ناشی از چاقی مانند افزایش سطح استروژن محیطی به طور مستقیم در نفوذپذیری دیواره رگها و حالت تعادل مایعات بدن اختلال ایجاد کرده و با حبس کردن آب و نمک در بافت ها، فشار پشت رگهای پا را دوچندان می کند.
تاثیر چاقی بر انواع واریس پا
اگر انواع واریس های پا را به سه دسته اصلی واریس های سطحی، عمقی و شبکهای تقسیم کنیم، چاقی و اضافه وزن به دلیل ایجاد فشار مکانیکی مداوم و تغییر در ساختار جریان و حرکت خون، روی هر کدام از این بخش ها تأثیرات مخرب و مشخصی می گذارد که به این ترتیب است:
واریس های سطحی
افزایش وزن بدن به طور مستقیم به رگهای سطحی پا که در نزدیکی سطح پوست قرار گرفته و کاملاً با چشم قابل مشاهده هستند، فشار فیزیکی زیادی وارد می کند. از آنجا که این رگها برعکس رگهای عمقی توسط بافت های عضلانی قوی حمایت نمی شوند، در برابر افزایش حجم خون بسیار آسیب پذیرند.
در نتیجه این فشار مستمر، دیواره این عروق بیش از حد کشیده و گشاد شده و واریس های سطحی به شکل رگهای طنابی، برجسته و مارپیچ به شدت تشدید می شوند. همچنین چاقی ممکن است باعث شود توده های چربی زیرپوستی روی این رگها را بپوشانند و تشخیص اولیه آن ها را تا زمان پیشرفته شدن بیماری به تاخیر بیندازند.
واریس های عمقی
چاقی و اضافه وزن مفرط، سیاهرگهایی را که در لایه های کاملاً عمقی تر پا و در زیر بافت مستحکم ماهیچه ها قرار گرفتهاند نیز به شدت تحت تأثیر قرار می دهد. هنگامی که وزن بالا می رود، فشار داخل شکمی مانع تخلیه خون از این رگهای اصلی به سمت بالا می شود.
این پدیده سبب پیشرفت سریع بیماری، احتقان شدید خون و جدی تر شدن عوارض خطرناک عروقی می گردد. بزرگ ترین تهدید در این بخش، کند شدن جریان خون و آسیب به دیواره رگهای عمقی است که خطر رسوب و لخته شدن خون در رگهای عمقی (DVT) را به شدت افزایش می دهد؛ عارضهای که می تواند به سمت ریه حرکت کرده و جان بیمار را به خطر بیندازد.
واریس های شبکه ای
اضافه وزن می تواند به طور چشمگیری شدت، وسعت و تعداد رگهای واریسی زیرپوستی متورمی را که به صورت شبکه ای یا شاخه ای در لایه های میانی پوست گسترش می یابند، افزایش دهد. این رگها که معمولاً به رنگهای آبی و سبز تیره در نواحی پشت زانو و ران ها ظاهر می شوند، در افراد چاق به دلیل فشار بالای مایعات میان بافتی، به سرعت گشادتر می شوند.
چاقی نه تنها باعث تغذیه بیشتر و بزرگ شدن این شبکه های عروقی می شود بلکه به دلیل اختلال در تخلیه خون، باعث منشعب شدن آن ها و ایجاد ظاهری وسیع تر و ناخوشایندتر بر روی پوست اندام تحتانی می گردد.
پیشگیری و درمان واریس پا در افراد چاق
با ایجاد تغییراتی در سبک زندگی و انجام برخی راهکارها می توان به طور موثری از واریس پیشگیری نمود و علائم آن را بهبود بخشید. عمل به موارد زیر به بهبود گردش خون در رگ ها و کاهش التهاب و فشار روی رگ ها به دلیل چاقی کمک خواهد کرد:
کاهش وزن
بدون شک اصلی ترین و مهم ترین راه کنترل و درمان واریس در افراد چاق، کاهش وزن اصولی است. حتی کمی کاهش وزن و از دست دادن چند کیلوگرم از چربی های اضافی بدن، می تواند به سرعت فشار روی رگهای پا را کاهش داده، کارایی دریچههای لانه کبوتری را بهبود ببخشد و علائم آزاردهندهای مثل درد، سنگینی و ورم شبانه پاها را کمتر کند.
نکته مهمی که وجود دارد این است که باید از رفتارهای افراطی برای کاهش وزن پرهیز کنید؛ زیرا برخی از روش های تهاجمی که امروزه برای کاهش وزن سریع و ناگهانی مورد استفاده قرار می گیرند؛ مانند جراحی های لاغری مفرط از جمله عمل اسلیو معده خطر بروز یا تشدید واریس پا را افزایش دهند.
پس حتماً اگر با اضافه وزن مواجه هستید، برنامهریزی برای کم کردن وزن خود را به طور جدی و از طریق روش های علمی و درست در اولویت قرار دهید.
ورزش و فعالیت روزانه
ورزش عضلات پا را تقویت می کند و به این ترتیب پمپاژ خون وریدی بهتر انجام می شود و در نتیجه تورم و التهاب رگ ها ناشی از تجمع خون کاهش پیدا می کند. ورزش ها و فعالیت هایی مثل پیاده روی، دوچرخه سواری، شنا و به طور کلی ورزش های مفید برای واریس پا بسیار موثر هستند.
رژیم غذایی سالم
مصرف سبزیجات، میوه ها، غلات و پروتئین های کم چرب علاوه بر این که به کاهش وزن شما کمک می کند سبب کاهش و بهبود علائم واریس نیز خواهد شد. خواندن مقاله بهترین رژیم غذایی برای درمان واریس پا در این زمینه به شما کمک و یک برنامه غذایی هفتگی مناسب نیز ارائه خواهد کرد.
اجتناب از ایستادن یا نشستن طولانی مدت
ایستادن یا نشستن طولانی مدت به خصوص اگر روزانه و به صورت مکرر باشد فشار زیادی به عروق پا وارد می کند. سعی کنید هر نیم ساعت یک بار وضعیت بدنی خود را عوض کنید و یا در صورت امکان پاهای خود را به مدت چند دقیقه بالاتر از سطح قلب نگه دارید.
بالا نگهداشتن پاها
در طول روز هر زمان که فرصت استراحت داشتید چند بار پاهای خود را بالاتر از سطح قلب با کمک دیوار یا یک تکیه گاه به مدت چند دقیقه نگه دارید.
استفاده از جوراب واریس
جوراب واریس با ایجاد فشار متناسب روی پاها، به کاهش التهاب و تورم و بهبود گردش خون در رگ ها کمک می کند. بهتر است قبل از استفاده به خصوص اگر مبتلا به واریس شدید و مزمن هستید با پزشک متخصص واریس مشورت کنید.
نپوشیدن لباس های تنگ
لباس های تنگ به خصوص جوراب شلواری یا شلوارهای تنگ جریان خون در پاها را مختل و محدود می کنند بنابراین لباس های راحت و گشاد بپوشید.
استفاده از داروهای تقویت کننده عروق
استفاده از داروهای کاهش دهنده تورم و تقویتکننده عروق با تجویز مستقیم پزشک متخصص، یک راهکار بسیار موثر و کلیدی در کنترل و تسکین علائم آزاردهنده این بیماری است. این داروها که به عنوان داروهای تقویتی سیاهرگ شناخته می شوند، مستقیماً بر روی دیواره تضعیف شده رگها اثر می گذارند؛ آن ها با افزایش انعطاف پذیری و تقویت دیواره سیاهرگها، مانع از کشیدگی و گشاد شدن بیشتر عروق می شوند.
علاوه بر این، مصرف این داروها به کاهش نفوذپذیری مویرگها کمک کرده و از نشت مایعات به بافت های اطراف جلوگیری می کند که نتیجه آن، کاهش احساس سنگینی، رفع ورم پاها و تسکین دردهای شبانه و گرفتگی های عضلانی ساق پا خواهد بود.
البته باید به خاطر داشت که این داروها تنها به عنوان یک درمان کمکی برای مدیریت علائم و جلوگیری از پیشرفت عارضه کاربرد دارند و نمی توانند رگهای خراب شده را به طور کامل درمان کنند، بنابراین حتماً باید در کنار سایر روش های درمانی و تحت نظر پزشک مصرف شوند.
اگر با وجود تغییر سبک زندگی یا انجام راهکارها علائم واریس بهتر نشدند و یا شدت پیدا کردند حتما به یک متخصص واریس مراجعه کنید؛ خصوصا اگر چاقی شما همراه با بیماری های دیگری مانند دیابت باشد. زیرا برخی بیماری ها مانند دیابت هم می توانند با واریس ارتباط داشته باشند و خطرات و عوارض آن را تشدید کنند. برای اطلاع بیشتر در این زمینه مطالعه مقاله ارتباط واریس و دیابت را به شما پیشنهاد می کنیم.
جمع بندی
چاقی یکی از مشکلاتی است که علاوه بر خطراتی که برای بدن ایجاد می کند، سلامت عروق و رگ ها را نیز تحت تاثیر قرار می دهد. امروزه تحقیقات ثابت کرده اند که اضافه وزن به دلیل ایجاد فشاری که به رگ های پا ایجاد می کند از عوامل و زنگ خطر ابتلا به واریس پا می باشد. بنابراین داشتن یک برنامه رژیمی سالم و کاهش وزن اولین و اصلی ترین قدم در این زمینه محسوب می شود.
سوالات متداول
۱- آیا کاهش وزن روی واریس تاثیر دارد؟
بله. کم کردن هر مقدار وزن فشار روی رگ ها را کاهش می دهد و باعث افزایش کارایی جریان خون در رگ ها می شود.
۲- چاقی می تواند باعث شدیدتر شدن واریس شود؟
بله. اضافه وزن، فشار به رگ ها را بیشتر می کند و در نتیجه می تواند باعث پیشرفت و گسترش واریس به خصوص در پاها شود.
۳- آیا افراد لاغر به واریس مبتلا نمی شوند؟
هر شخصی با هر وزنی می تواند مبتلا به واریس و مشکلات سیاهرگی شود اما اگر اضافه وزن داشته باشید احتمال و خطر بیشتری برای ابتلا به این بیماری وجود خواهد داشت.
۴- آیا کاهش وزن رگ های واریسی را از بین می برد؟
کاهش وزن می تواند در پیشگیری و بهبود علائم واریس مفید باشد اما اگر مبتلا به واریس مزمن و شدید هستید، علاوه بر کاهش وزن برای از بین بردن رگ های واریسی نیازمند مداخله و درمان پزشکی نیز می باشید.
۵- آیا چاقی می تواند علائم واریس را پنهان کند؟
بعضی اوقات به دلیل وجود چاقی و مقدار زیاد چربی بدن، ممکن است رگ های واریسی و تورم ناشی از آن که با داشتن وزنی سالم تر متوجه آن می شدید، پنهان باشد.