آنژیوگرافی - آنژیوپلاستی

آنژیوگرافی یک روش تهاجمی برای عکس‌برداری از عروق کرونر قلب می‌باشد. در واقع این روش اطلاعاتی را از رگ ها و عروق نشان می دهد تا جراح تصمیم بهتری جهت درمان بگیرد.

• آنژیوگرافی چه زمانی باید انجام شود؟
• آنژیوپلاستی
• مراقبت ها پس از انجام آنژیوپلاستی

آنژیوگرافی یک روش تهاجمی دقیق برای عکس‌ برداری از عروق کرونر قلب می‌ باشد که می‌ تواند از طریق پا (شریان فمورال) یا از طریق مچ دست (شریان رادیال) انجام شود. در واقع در این روش، یک کاتتر بسیار ظریف به سمت ابتدای عروق قلب هدایت شده و با تزریق ماده حاجب یا ماده رنگی مخصوص، نقشه‌ ای دقیق از مسیر رگ‌ ها تحت اشعه ایکس ایجاد می‌ شود. این روش اطلاعات حیاتی از محل دقیق، شدت و طول تنگی‌ ها را نشان می‌ دهد تا جراح یا متخصص تصمیم بهتری جهت درمان بگیرد.

هریک از این روش‌ های انجام آنژیوگرافی مزایایی دارند ولی امروزه با توجه به پیشرفت‌ هایی که در تجهیزات و مهارت‌ های پزشکی حاصل شده، آنژیوگرافی از دست (شریان رادیال) به روشی محبوب و ترجیحی در سطح دنیا تبدیل شده است:

• ریکاوری سریع: در آنژیوگرافی از دست، بیمار نیاز نیست بعد از انجام آن حتماً چندین ساعت در تخت دراز بکشد؛ او بلافاصله پس از اتمام تست می‌ تواند بنشیند، راه برود و مایعات بنوشد.

• عوارض کمتر: احتمال بروز خونریزی‌ های شدید یا تجمع خون زیر پوست در روش دست به مراتب کمتر از روش پا است. همچنین نیازی به استفاده از کیسه‌ های شن سنگین روی محل زخم نیست.

• راحتی بیمار: بیمار احساس راحتی بیشتری می‌ کند و معمولاً در همان روز انجام تست، ترخیص می‌ شود.

• مواد خاص: آنژیوگرافی از دست در اکثر مواقع امکان‌ پذیر است ولی در موارد خاص مانند تنگ بودن بیش از حد عروق دست، پیچ‌ خوردگی‌ های شدید شریانی و یا بسته به صلاح‌ دید پزشک در موارد اورژانسی پیچیده، آنژیوگرافی از پا (شریان فمورال) انجام می‌ شود.

آنژیوگرافی چه زمانی باید انجام شود؟

بسیاری از بیماران به اشتباه تصور می‌ کنند آنژیوگرافی اولین قدم تشخیصی است، در حالی که این روش زمانی انجام می‌ شود که:

۱. در یکی از تشخیص های اولیه مانند تست‌ های استرسی (تست ورزش، اسکن قلب، استرس اکو) شک بالا به به گرفتگی عروق قلب وجود داشته باشد.

۲. در سی‌تی آنژیوگرافی (روش غیرتهاجمی با سی‌تی‌ اسکن)، تنگی مشکوک و شدیدی مشاهده شود.

۳. بیمار با علائم حاد قلبی یا سکته قلبی به اورژانس مراجعه کند که در این صورت آنژیوگرافی اورژانسی برای باز کردن رگ حیاتی است.

در غیر این‌ صورت به‌ عنوان روش ابتدایی تشخیص و بدون انجام تست‌ های غیرتهاجمی اولیه، به دلیل تهاجمی بودن و ریسک‌ های احتمالی، توصیه به انجام آنژیوگرافی نمی‌ شود.

آنژیوپلاستی

پس از انجام آنژیوگرافی در صورت وجود تنگی شدید و قابل‌ توجه در رگ‌ های کرونر، پزشک متخصص با هدف بازگرداندن جریان خون طبیعی به عضله قلب، اقدام به باز کردن رگ (ریواسکولاریزاسیون) می‌ کند.

بسته به شدت تنگی و نوع و تعداد عروق درگیر، یکی از ۳ روش زیر جهت درمان انتخاب می‌ شود:

۱- ادامه درمان دارویی

در مواردی که تنگی رگ زیر ۵۰ درصد باشد یا پراکندگی تنگی‌ ها به شکلی باشد که نیاز به مداخله تهاجمی فوری نباشد، پزشک با تجویز داروهای کنترل‌ کننده چربی، فشار خون و ضدپلاکت، از پیشرفت بیماری جلوگیری می‌ کند.

۲- آنژیوپلاستی با بالون و استنت (PCI)

این روش که محبوب‌ ترین متد درمانی است، بدون نیاز به جراحی باز انجام می‌ شود. در این روش، لوله‌ای باریک به محل تنگی فرستاده شده، ابتدا با بالون فضا باز می‌ شود و سپس یک استنت یا فنر جاسازی می‌ گردد. امروزه از استنت‌ های دارویی استفاده می‌ شود که به مرور زمان دارو آزاد کرده و ریسک بسته شدن مجدد رگ را به حداقل می‌ رسانند. در صورتی‌ که این روش انتخاب شود، می‌ توان در همان جلسه و بلافاصله بعد از انجام آنژیوگرافی، اقدام به انجام آن نمود.

۳- انجام عمل جراحی قلب باز

در مواردی که تعداد رگ‌ های درگیر زیاد باشد؛ مثلاً درگیری همزمان سه رگ اصلی و یا تنگی در محل‌ های حساس مانند تنه اصلی شریان چپ باشد، جراحی بای‌پاس انتخاب می‌ شود. در این عمل، جراح با استفاده از رگ‌ های سالم بدن از پا یا داخل سینه، مسیری فرعی برای عبور خون ایجاد می‌ کند.

آنژیوپلاستی عروق پا

آنژیوپلاستی عروق پا به این صورت است که در بیمارانی که دچار انسداد و تنگی شریان‌ های پا می‌ شوند به خصوص در دیابتی‌ ها در موارد خاصی می‌ توان اقدام به باز کردن این رگ‌ ها نمود.

عروق پا با عروق قلب و جاهای دیگر بدن متفاوت است و فقط در شرایط خاصی اقدام به باز کردن عروق پا می‌ کنیم.

چه زمانی آنژیوپلاستی عروق پا انجام می شود؟

آنژیوپلاستی عروق پا یک روش درمانی پیشرفته برای بازگرداندن جریان خون به پاهای دچار تنگی یا انسداد عروقی است. این وضعیت که معمولاً ناشی از تصلب شرایین در اندام‌ های تحتانی است، اگر به موقع درمان نشود می‌ تواند منجر به دردهای مزمن و حتی مرگ بافت شود.

این جراحی کم‌ تهاجمی برای افرادی که در دسته‌ های زیر قرار می‌ گیرند انجام می شود:

۱. مشکلات راه رفتن: بیمارانی که هنگام راه‌ رفتن دچار درد، گرفتگی و لنگش پا هستند. این درد معمولاً با استراحت برطرف می‌ شود اما نشان‌ دهنده این است که عضلات پا در حین فعالیت، اکسیژن کافی دریافت نمی‌ کنند.

۲. زخم‌ های دیابتی مقاوم به درمان: بیماران دیابتی که دچار زخم پا شده‌اند و علیرغم درمان‌ های طبی و پانسمان‌ های تخصصی، زخم پای آن‌ ها بهبود نمی‌ یابد. در این افراد، تنگی عروق مانع از رسیدن فاکتورهای ترمیمی خون به زخم می‌ شود؛ لذا با باز شدن رگ و افزایش جریان خون، روند ترمیم زخم به سرعت آغاز می‌ گردد.

۳. درد در حالت استراحت: بیمارانی که حتی بدون فعالیت و در حالت خوابیده نیز در ناحیه انگشتان یا مچ پا احساس درد شدید و سوزش دارند که نشانه مراحل پیشرفته تنگی رگ است.

آنژیوپلاستی پا، بسته به محل، طول انسداد و نوع رگ درگیر می‌ تواند به دو روش انجام شود:

• بالون آنژیوپلاستی: کاتتری مجهز به بالون به محل تنگی هدایت شده و با باد شدن، پلاک‌ های چربی را به دیواره رگ می‌ فشارد تا مسیر خون باز شود. گاهی از بالون‌ های آغشته به دارو استفاده می‌ شود تا از تنگ شدن مجدد رگ جلوگیری شود.

• استنت‌ گذاری: اگر پس از استفاده از بالون، رگ همچنان تمایل به بسته شدن داشته باشد، یک توری فلزی ظریف به نام استنت در محل قرار داده می‌ شود تا به عنوان یک داربست دائمی، مجرای رگ را باز نگه دارد.

مراقبت ها پس از انجام آنژیوپلاستی

• تا چند مدت از ورزش، فعالیت شدید و یا بلند کردن اجسام سنگین خودداری کنید.

• به اندازه کافی آب و مایعات بنوشید.
• بهتر است تا یک هفته از حمام، شنا یا جکوزی خودداری کنید.
• محل زخم را خشک و تمیز نگه دارید و در موضع کرم و پماد استفاده نکنید.
• حتما در مورد مصرف داروهایتان با پزشک مشورت کنید.
• از مسافرت، پرواز هوایی و رانندگی به مدت چند روز دوری کنید.

انجام آنژیو در بیمارانی که مبتلا به مشکلات و نارسایی های قلبی می باشند گاهی پرخطر است و بنابراین می توان از دستگاه iVAC که یکی از روش های نوین و جدید پزشکی است، استفاده کرد. 

آنژیوپلاستی با کمک و حمایت این دستگاه (iVAC) که مانند یک قلب مصنوعی عمل می کند، برای اولین بار در کشور توسط دکتر واقفی و متخصصان بیمارستان دی انجام شد.

تفاوت آنژیوگرافی با سی‌تی آنژیوگرافی (CT Angiography)

بسیاری از بیماران این دو را با هم اشتباه می‌ گیرند. اشاره به این تفاوت برای راهنمایی بیمارانی که از روش‌ های تهاجمی می‌ ترسند، بسیار کلیدی است:

• آنژیوگرافی سنتی (تهاجمی): این روش از طریق کاتتر و رگ دست/پا انجام می‌ شود. مزیت بزرگ آن این است که همزمان هم تشخیص است و هم درمان؛ یعنی اگر رگ بسته باشد، همان لحظه فنر گذاشته می‌ شود.

• سی‌تی آنژیوگرافی (غیرتهاجمی): با دستگاه سی‌تی‌ اسکن پیشرفته انجام می‌ شود. بیمار نیازی به کاتتر ندارد و فقط یک تزریق ساده وریدی دارد. این روش برای رد کردن گرفتگی در افرادی که ریسک پایینی دارند عالی است اما اگر گرفتگی شدید باشد، بیمار باز هم باید آنژیوگرافی سنتی انجام دهد.

سوالات متداول درباره آنژیوگرافی و آنژیوپلاستی عروق

۱. آیا آنژیوگرافی همان درمان است یا فقط تشخیص؟

آنژیوگرافی به تنهایی یک روش تشخیصی است که وضعیت گرفتگی رگ‌ها را نشان می‌ دهد. اما اگر در حین انجام آن، پزشک با تنگی شدیدی مواجه شود که نیاز به باز کردن داشته باشد بلافاصله وارد مرحله درمان آنژیوپلاستی می‌ شود تا با بالون یا استنت، رگ را باز کند.

۲. استنت یا همان فنر تا چه زمانی در بدن باقی می‌ ماند؟

استنت‌ ها به گونه‌ ای طراحی شده‌اند که به صورت دائمی در دیواره رگ باقی بمانند. بعد از مدتی، لایه‌ای از سلول‌ های طبیعی بدن روی استنت را می‌ پوشاند و آن را بخشی از دیواره رگ می‌ کند. بنابراین استنت‌ ها هرگز در بدن حرکت نمی‌ کنند و نیاز به خارج کردن ندارند.

۳. آیا بعد از گذاشتن استنت احتمال گرفتگی مجدد رگ وجود دارد؟

بله، این احتمال وجود دارد اما با تکنولوژی‌ های جدید بسیار کم شده است. امروزه از استنت‌ های دارویی استفاده می‌ شود که به آرامی دارویی را آزاد می‌ کنند تا از رشد بیش از حد بافت و بسته شدن مجدد رگ جلوگیری کنند. مصرف منظم داروهای پلاکت خون مثل آسپرین، کلید اصلی جلوگیری از این اتفاق است.