سونوگرافی داپلر عروق پا: چگونگی انجام+تفسیر جواب
اگر پزشک برایتان «سونوگرافی داپلر» نوشته است این مقاله را بخوانید زیرا به زبان بسیار ساده، روان و بدون استفاده از اصطلاحات پیچیده پزشکی، این روش تشخیصی را بررسی می کنیم.

اگر پزشک برایتان «سونوگرافی داپلر» نوشته است این مقاله را بخوانید زیرا به زبان بسیار ساده، روان و بدون استفاده از اصطلاحات پیچیده پزشکی، این روش تشخیصی را بررسی می کنیم.
- سونوگرافی داپلر برای چیست و چرا برای تشخیص واریس استانداردی طلایی است؟
- مزایای سونوگرافی داپلر برای تشخیص واریس
- چه زمانی و با چه علائمی باید سونوگرافی داپلر پا انجام داد؟
- در سونوگرافی داپلر چه چیزهایی مشخص می شود؟
- سونوگرافی داپلر چگونه انجام می شود و چگونه است؟
- مقایسه سونوگرافی داپلر با سایر روشهای تشخیصی بیماری های عروقی
- تشخیص عوارض پنهان و خطرات عروقی با داپلر
- آمادگی قبل از سونوگرافی داپلر
اگر پزشک برایتان «سونوگرافی داپلر» نوشته است و می خواهید در مورد این نوع سونوگرافی بدانید، این مقاله را بخوانید زیرا به زبان بسیار ساده، روان و بدون استفاده از اصطلاحات پیچیده پزشکی، این روش تشخیصی را بررسی می کنیم تا با خیال راحت و آگاهی کامل برای تشخیص و درمان اقدام کنید.
سونوگرافی داپلر برای چیست و چرا برای تشخیص واریس استانداردی طلایی است؟
شاید برایتان سوال باشد که چرا برای تشخیص واریس، به جای یک معاینه ساده یا عکسبرداری معمولی، پزشک حتماً سونوگرافی داپلر (Doppler Ultrasound) تجویز می کند؟
برای پاسخ به این سوال، اول باید ببینیم این دستگاه دقیقاً چه کاری انجام می دهد.
سونوگرافی داپلر رنگی یا کالر داپلر (داپلکس) چیست؟
سونوگرافی معمولی فقط تصویری سیاه و سفید از بافتها و اندامهای داخل بدن به ما نشان می دهد. اما سونوگرافی داپلر رنگی، یک قدم فراتر می رود. این دستگاه با استفاده از امواج صوتی و بدون هیچ گونه اشعه مضری، نه تنها تصویر رگها را نشان می دهد بلکه حرکت، سرعت و جهت جریان خون را هم به صورت رنگی (قرمز و آبی) روی صفحه مانیتور مشخص می کند.
به زبان ساده:
رنگهای روی مانیتور: به پزشک نشان می دهند که خون دارد به سمت بالا (قلب) می رود یا به دلیل خرابی دریچه های سیاهرگ ها به سمت پایین پا برمی گردد.
صداهای پخش شده حین سونوگرافی: صدایی که ممکن است حین آزمایش بشنوید، صدای عبور خون از درون رگهای شماست!

مزایای سونوگرافی داپلر برای تشخیص واریس
پزشکان عروق، سونوگرافی داپلر را بهترین و دقیقترین ابزار تشخیصی برای واریس می دانند. دلایل این موضوع بسیار ساده است:
- بدون درد و بدون سوزن: هیچ تزریق، برش یا دردی در کار نیست. درست مثل یک سونوگرافی معمولی روی پوست حرکت داده می شود.
- کاملاً بی خطر: از امواج صوتی استفاده می کند و هیچ اشعه رادیولوژی یا ایکس ندارد. حتی خانم های باردار هم می توانند با خیال راحت آن را انجام دهند.
- نمایش زنده و واقعی عملکرد رگها: این آزمایش وضعیت واقعی دریچههای سیاهرگی شما را در همان لحظه نشان می دهد و به پزشک می گوید کدام رگ سالم است و کدام رگ نیاز به درمان دارد.
چه زمانی و با چه علائمی باید سونوگرافی داپلر پا انجام داد؟
خیلی از افراد تصور می کنند واریس فقط همان رگهای برجسته و بنفش رنگی است که روی پا ظاهر می شوند. اما حقیقت این است که واریس می تواند زیر پوست مخفی باشد و خودش را با علائم دیگری نشان دهد.
اگر یک یا چند مورد از علائم زیر را در پاهایتان احساس می کنید، حتماً باید به پزشک مراجعه کنید تا برایتان سونوگرافی داپلر بنویسد:
علائم و نشانه های هشداردهنده واریس در پا
- دیدن رگهای متورم یا طنابی: رگهای بنفش، سبز یا کبودی که از سطح پوست بیرون زدهاند و حالت پیچخورده دارند.
- رگهای عنکبوتی ریز: خطوط قرمز یا بنفش باریک که مثل تار عنکبوت روی ران یا ساق پا پخش شدهاند.
- خستگی و سنگینی پاها: احساس سنگینی شدید در پاها، به خصوص در انتهای روز یا بعد از ایستادن و نشستن های طولانیمدت.
- ورم مچ یا ساق پا: متورم شدن مچ پاها که معمولاً صبحها کمتر است و با گذشت روز بیشتر می شود.
- درد، سوزش یا داغی پاها: دردی مبهم یا احساس سوزش و کلافگی در پاها که وقتی پاهایتان را بالا می گذارید، کمی بهتر می شود.
- تغییر رنگ و تیرگی پوست: قهوهای شدن یا سفت شدن پوست اطراف مچ پا.
- زخمهای وریدی: زخمهایی در پایین پا و نزدیک مچ که خیلی دیر ترمیم می شوند یا مدام عود می کنند.
در سونوگرافی داپلر چه چیزهایی مشخص می شود؟
وقتی با این علائم سونوگرافی انجام می دهید، پزشک سه هدف اصلی دارد:
۱- بررسی دریچههای لانه کبوتری: سیاهرگهای پا دریچههای کوچکی دارند که خون را به سمت بالا هدایت می کنند. سونوگرافی مشخص می کند این دریچهها سالم هستند یا خراب شدهاند.
۲- تشخیص برگشت خون: اگر دریچهها خراب باشند، خون به سمت پایین نشت می کند و در پا تجمع می یابد. سونوگرافی شدت این نشت را می سنجد.
۳- تفکیک رگهای بیمار از رگهای سالم: قبل از هرگونه درمان مثل لیزر یا اسکلروتراپی، پزشک باید دقیقاً بداند کدام رگ ریشه اصلی مشکل است.
سونوگرافی داپلر کدام رگها را بررسی می کند؟
در طول سونوگرافی، سه سیستم سیاهرگی اصلی در پایتان ارزیابی می شوند:
۱- سیاهرگهای سطحی: رگهایی که زیر پوست قرار دارند (مثل سیاهرگ صافن بزرگ در داخل ران و ساق). بیشترین واریسهای دیدهشده مربوط به همین بخش است.
۲- سیاهرگهای عمقی: رگهای بزرگتر و عمیقتری که میان عضلات پا قرار دارند و حجم اصلی خون را منتقل میکنند. سلامت این رگها بسیار حیاتی است.
۳- سیاهرگهای رابط: پلهای کوچکی که سیاهرگهای سطحی را به عمقی وصل می کنند. اگر این پلها خراب شوند، خون از عمق به سطح نشت کرده و باعث ایجاد واریسهای برجسته می شود.
نقش و اهمیت سونوگرافی داپلر از عروق پا
یکی از ارزشمندترین کاربردهای سونوگرافی داپلر که شاید کمتر درباره آن شنیده باشید، نقش آن در «نقشهبرداری عروقی» پیش از شروع درمان است.
در گذشته، درمان واریس بیشتر محدود به جراحیهای سنگین و کشیدن رگ بود. اما امروزه درمانها کاملاً غیرتهاجمی و بسته شدهاند. سونوگرافی داپلر به پزشک کمک می کند تا مسیر دقیق درمان را طراحی کند.
قبل از انجام هرگونه اقدام درمانی، پزشک با استفاده از سونوگرافی داپلر، مسیر سیاهرگهای خراب را روی پوست شما با ماژیک مخصوص علامتگذاری می کند. این کار به پزشک نشان می دهد که:
ریشه اصلی مشکل از کجا شروع شده است؟
رگ خراب تا کجا ادامه دارد و قطر آن در بخشهای مختلف چقدر است؟
شاخههای فرعی سالم از کجا جدا میشوند تا حین درمان به آنها آسیبی نرسد؟
بنابراین توصیه این است که حتما سونوگرافی داپلر توسط همان متخصصی که قرار است درمان شما را انجام دهد صورت گیرد. در کلینیک تخصصی دکتر واقفی واقع در شهرک غرب تهران این موضوع بسیار اهمیت دارد و سونوگرافی تشخیصی داپلر توسط خود دکتر واقفی انجام می شود.
سونوگرافی داپلر چگونه انجام می شود و چگونه است؟
روش انجام سونوگرافی واریس پا با سونوگرافیهای معمولی شکم یا کلیه متفاوت است. آگاهی از این مراحل به شما کمک میکند تا بدون استرس و با آمادگی کامل وارد اتاق سونوگرافی شوید.
پوشیدن لباس مناسب و قرارگیری روی ایستگاه سونوگرافی:آمادگی اولیه
شما لباس های قسمت پایین تنه را درمی آورید و یک شورت مخصوص یا گان می پوشید. سپس روی یک پله یا تخت مخصوص به صورت ایستاده قرار می گیرید تا پزشک به راحتی به تمام زوایای پایتان دسترسی داشته باشد.
استفاده از ژل سونوگرافی و حرکت پروب:شروع تصویربرداری
پزشک ژل مخصوص که کمی خنک است را روی پوست پا می زند. این ژل کمک می کند امواج صوتی به راحتی وارد بدن شوند. سپس دستگاه کوچک سونوگرافی یعنی پروب را روی مسیر رگهای پا حرکت می دهد.
انجام مانور والسالوا و فشار دستی ساق پا
برای این که پزشک ببیند دریچهها در برابر فشار چقدر مقاوم هستند، دو کار انجام می دهد:
مانور والسالوا: از شما می خواهد یک نفس عمیق بکشید و همان طور که نفستان را حبس کردهاید، مثل حالتی که می خواهید زور بزنید، به شکمتان فشار بیاورید. این کار باعث افزایش فشار داخل شکم می شود تا پزشک ببیند آیا خون از رگهای اصلی کشاله ران به سمت پایین نشت می کند یا خیر.
تست فشار دستی ساق پا: پزشک با دست خود کمی ساق پایتان را فشار می دهد و سپس ناگهان آن را رها می کند. این کار خون را به سمت بالا پمپ می کند تا مشخص شود موقع رها کردن، آیا دریچهها مانع بازگشت خون می شوند یا خون دوباره به سمت پایین برمی گردد.
پاک کردن ژل و تحویل برگه اولیه:اتمام معاینه
پس از بررسی کامل هر دو پا از کشاله ران تا مچ، ژل پاک می شود. کل این فرایند حدود ۲۰ تا ۳۰ دقیقه طول می کشد.
چرا سونوگرافی داپلر واریس در دو حالت خوابیده و ایستاده انجام می شود؟
برخلاف تصور عموم، سونوگرافی داپلر واریس فقط در یک حالت انجام نمی شود بلکه ممکن است شامل یک بررسی دو مرحلهای باشد:
مرحله خوابیده: در این مرحله، پزشک رگهای پا را فشار می دهد تا مطمئن شود هیچ لخته خونی (DVT) در مسیر عروق وجود ندارد و رگها کاملاً باز هستند.
مرحله ایستاده یا شیبدار: پس از اطمینان از عدم وجود لخته، از شما خواسته می شود بایستید یا تخت زاویهدار می شود. در این حالت، نیروی جاذبه زمین باعث می شود که اگر دریچهای خراب باشد، بازگشت معکوس خون به وضوح روی مانیتور قابل تشخیص باشد؛ اتفاقی که در حالت خوابیده ممکن است مخفی بماند.

مقایسه سونوگرافی داپلر با سایر روشهای تشخیصی بیماری های عروقی
شاید این سوال برایتان پیش بیاید که آیا روشهای دیگری هم برای بررسی واریس و مشکلات عروقی وجود دارد یا خیر؟ و چرا پزشکان معمولاً در قدم اول، سونوگرافی داپلر را انتخاب می کنند؟
برای تشخیص مشکلات سیاهرگی پا، روشهای مختلفی وجود دارد که هر کدام کاربرد خاص خود را دارند. اما سونوگرافی داپلر به دلیل ویژگیهای منحصربهفردش، حرف اول را در تشخیص واریس می زند.
بیشتر بدانید: انواع روش های تشخیص واریس
چه زمانی به سیتیاسکن یا MRI عروق نیاز است؟
در ۹۰ درصد موارد، همان سونوگرافی داپلر برای تشخیص و شروع درمان واریس کافی است. اما اگر پزشک شک کند که منشأ واریس پا مربوط به رگهای داخل شکم یا لگن است مثلاً در خانمهایی که واریس لگنی دارند یا افرادی که دچار گرفتگی رگهای اصلی لگن هستند، ممکن است سیتی ونوگرافی یا MRV را تجویز کند تا نمای کاملتری از عروق داخل بدن داشته باشد.
تشخیص عوارض پنهان و خطرات عروقی با داپلر
سونوگرافی داپلر فقط برای ظاهر رگها و تشخیص واریسهای سطحی نیست؛ یکی از مهمترین وظایف این آزمایش، کشف خطرات پنهانی است که ممکن است هیچ نشانه بیرونی مشخصی نداشته باشند اما سلامتی شما را تهدید کنند.
۱. شناسایی لختههای پنهان خون
لخته شدن خون در سیاهرگها یکی از خطرات جدی عروقی است که سونوگرافی داپلر به راحتی آن را تشخیص می دهد. این لختهها معمولاً به دو دسته تقسیم میشوند:
ترومبوز سیاهرگی عمقی (DVT): این لختهها در رگهای عمیق پا که لابلای عضلات هستند تشکیل می شوند. DVT بسیار خطرناک است، چون اگر لخته از جایش کنده شود و به سمت ریه حرکت کند، باعث آمبولی ریه می شود.
سونوگرافی داپلر با فشار دادن خفیف پروب روی رگ، متوجه می شود که آیا خون به راحتی عبور می کند یا رگ به دلیل وجود لخته مسدود شده است.
ترومبوفلبیت سطحی (SVT): در این حالت، لخته در رگهای زیر پوست و نزدیک به سطح ایجاد می شود. این مشکل معمولاً باعث قرمزی، درد و سفت شدن رگ زیر پوست می شود. اگرچه خطر آن کمتر از DVT است، اما حتماً باید بررسی و درمان شود.
۲. مشخص کردن نوع واریس (اولیه یا ثانویه)
همه واریسها شبیه به هم نیستند و نحوه درمان آنها به علت ایجادشان بستگی دارد:
واریس اولیه: ناشی از ضعف مادرزادی یا طبیعی دریچههای رگ است که به مرور زمان و به دلیل ایستادن زیاد، بارداری یا افزایش سن رخ می دهد.
واریس ثانویه: زمانی اتفاق می افتد که فرد در گذشته دچار لخته خون (DVT) شده و آن لخته به دریچههای رگ آسیب زده است.
سونوگرافی داپلر به پزشک کمک میکند تا بفهمد آیا واریس شما از نوع اولیه است یا ثانویه، تا بر اساس آن بهترین و امنترین روش درمان را انتخاب کند.
جواب سونوگرافی داپلر
وقتی برگه جواب سونوگرافی داپلر را تحویل می گیرید، ممکن است با تعداد زیادی اصطلاح انگلیسی و اعداد مختلف روبرو شوید که کلافهکننده به نظر برسند. در این بخش، مهمترین کلمات و اعدادی که در برگه شما نوشته شده را به زبان ساده ترجمه می کنیم.
Venous RefluxیاIncompetence(برگشت خون / نارسایی):اگر این کلمه را در برگه دیدید، یعنی دریچههای سیاهرگ شما به خوبی بسته نمی شوند و خون به سمت پایین نشت می کند. این اصلیترین نشانه واریس است.
Patent / Fully Patent(باز بودن رگ):دیدن این کلمه نشانه خوبی است! یعنی رگ کاملاً باز است و هیچ لخته یا انسدادی در مسیر جریان خون وجود ندارد.
Non-compressible(غیرقابل فشردن):اگر در مورد رگی نوشته شده باشد غیرقابل فشردن است، یعنی در آن نقطه لخته خون (DVT یا SVT) وجود دارد، چون رگ سالم زیر دیواره پروب سونوگرافی به راحتی جمع می شود اما رگ دارای لخته سفت باقی می ماند.
SFJوSPJ(محل اتصال رگها):اینها نقاط کلیدی پا هستند.
SFJمحل اتصال سیاهرگ اصلی سطح پا به رگهای عمقی در کشاله ران است وSPJمحل این اتصال در پشت زانو است. اگر نارسایی در این دو نقطه باشد، معمولاً ریشه اصلی واریس پا همانجاست.
علاوه بر کلمات، دو فاکتور عددی مهم هم اندازه گرفته می شود که در تصمیمگیری برای درمان بسیار حیاتی هستند:
۱. زمان ریفلاکس یا برگشت خون (Reflux Duration)
این عدد نشان می دهد وقتی خون به سمت پایین نشت میکند، این نشت چند ثانیه طول می کشد:
در رگهای سطحی: اگر زمان برگشت خون بیشتر از ۰.۵ ثانیه باشد، یعنی دریچه خراب است و نارسایی وجود دارد.
در رگهای عمقی: اگر این زمان بیشتر از ۱.۰ ثانیه باشد، نشانه نارسایی در رگهای عمقی پا است.
۲. قطر سیاهرگ (Vein Diameter)
قطر رگ بر حسب میلیمتر (mm) اندازهگیری می شود:
رگهای سالم معمولاً باریک هستند.
اگر قطر رگی به بیشتر از ۵ یا ۶ میلیمتر رسیده باشد، یعنی رگ گشاد شده، فشار خون در آن بالاست و باید تحت درمان پزشکی قرار بگیرد.
انتخاب بهترین روش درمان بر اساس نتایج داپلر
پزشک متخصص بر اساس اعداد و دادههای حاصل از سونوگرافی داپلر، یکی از روشهای زیر را برای شما انتخاب می کند:
لیزر درون وریدی (EVLT) یا رادیوفرکوئنسی (RFA): اگر داپلر نشان دهد که سیاهرگ اصلی گشاد شده (قطر بالای ۵-۶ میلیمتر) و دریچه اصلی آن خراب است، این روش ها بهترین گزینهاند. فیبر لیزر از درون رگ عبور کرده و با حرارت، رگ بیمار را از داخل می بندد.
اسکلروتراپی با فوم: برای رگهای متوسط یا شاخههای فرعی که قطر کمتری دارند، مادهای به صورت فوم درون رگ تزریق میشود تا رگ بسته شود.
میکرو فلبکتومی: برای رگهای برجسته و طنابیشکل سطح پوست که خیلی پیچخوردهاند و نمیتوان فیبر لیزر را از درون آنها عبور داد.
سونوگرافی داپلر حین و بعد از درمان
کاربرد داپلر با پایان آزمایش تشخیصی تمام نمی شود!
حین عمل: پزشک در تمام طول درمان مثلاً حین لیزر یا تزریق فوم، پروب سونوگرافی را روی پا نگه می دارد تا سوزن یا فیبر لیزر را دقیقاً هدایت کند و مطمئن شود ماده درمانی یا حرارت لیزر به رگهای سالم آسیب نمی زند.
بعد از عمل: چند هفته یا چند ماه بعد از درمان، یک سونوگرافی داپلر مجدد انجام می شود تا مطمئن شوند رگ بیمار کاملاً بسته شده و جریان خون به سمت رگهای سالم هدایت شده است.
آمادگی قبل از سونوگرافی داپلر
یکی از بزرگترین مزایای سونوگرافی داپلر، ساده بودن و عدم نیاز به برنامهریزیهای پیچیده پیش از انجام آن است. با این حال، رعایت چند نکته کوچک می تواند تجربه راحتتری برای شما بخصوص در روز آزمایش رقم بزند.
نیاز به ناشتایی ندارید: برخلاف سونوگرافیهای شکم و دستگاه گوارش، برای داپلر پا نیازی نیست ناشتا باشید. می توانید مثل روزهای عادی غذا و نوشیدنی میل کنید.
داروهای خود را قطع نکنید: مصرف هیچکدام از داروهای روتین شما (از جمله داروی فشار خون، چربی یا حتی داروهای رقیق کننده خون) نیازی به قطع شدن ندارد.
لباس راحت و دو تکه بپوشید: ترجیحاً شلوار راحت، گشاد یا دامن بپوشید تا تعویض لباس و آماده شدن برای سونوگرافی ساده باشد.
مرطوب کننده نزنید: در روز آزمایش از زدن کرم، لوسیون یا روغنهای مرطوبکننده روی پوست پاها خودداری کنید چون ممکن است مانع چسبندگی و انتقال خوب ژل سونوگرافی شوند.

سونوگرافی داپلر چقدر طول می کشد؟
زمان لازم: انجام سونوگرافی داپلر معمولاً برای هر پا بین ۱۵ تا ۲۰ دقیقه زمان می برد یعنی اگر هر دو پا بررسی شوند، حدود ۳۰ تا ۴۵ دقیقه طول می کشد.
احساس حین آزمون: تنها چیزی که حس می کنید، خنکی ژل سونوگرافی و فشار بسیار خفیف پروب دستگاه روی پوست پایتان است و هیچ دردی نخواهید داشت.
سونوگرافی داپلر ضرر دارد؟
سونوگرافی داپلر هیچ گونه ضرر یا عارضه جانبی، خطرات اشعه یا دوره نقاهت ندارد. بلافاصله پس از اتمام آزمایش، ژل را با دستمال پاک می کنید، لباسهایتان را می پوشید و می توانید به فعالیتهای روزمره یا کار خود بازگردید یا حتی رانندگی کنید.
سوالات متداول بیماران
آیا سونوگرافی داپلر پا نیاز به تکرار دورهای دارد؟
اگر واریس شما درمان شده باشد یا در حال پیگیری آن باشید، معمولاً پزشک توصیه می کند ۶ ماه تا یک سال بعد سونوگرافی را تکرار کنید تا از سلامت سایر رگها و عدم عود بیماری مطمئن شود. اما اگر پاهایتان سالم است و علامتی ندارید، نیازی به تکرار دورهای نیست.
آیا بیمههای تکمیلی هزینه سونوگرافی داپلر عروق پا را پوشش می دهند؟
بله، از آنجایی که سونوگرافی داپلر یک روش تشخیصی پزشکی و درمانی محسوب می شود، بیشتر بیمههای پایه و تکمیلی با داشتن دستور پزشک متخصص، بخش زیادی یا تمام هزینه آن را پوشش می دهند.
تفاوت سونوگرافی داپلر پا با داپلر شکم یا لگن چیست؟
در داپلر پا، رگهای ران، ساق و مچ بررسی می شوند و تمرکز روی عملکرد دریچههای سیاهرگی و لختههای پا است. اما در داپلر شکم و لگن، رگهای بزرگتر داخل شکم مثل سیاهرگ یا رگهای رحم و تخمدان بررسی میشوند که بیشتر برای تشخیص واریسهای لگنی یا سندرمهای فشاری رگهای شکمی کاربرد دارد.
آیا داپلر می تواند مدت ابتلا به واریس را تعیین کند؟
خود دستگاه مدت زمان ابتلا به واریس را نشان نمی دهد، اما ویژگیهایی مانند میزان دیواره سفت شده رگ، میزان گشادی آن و نوع لخته) به پزشک کمک می کند تا بفهمد آیا واریس و لخته تازه است یا سال هاست که وجود دارد.

دکتر بهنام واقفی
فلوشیپ فوق تخصصی قلب و عروق، متخصص درمان واریس و عضو انجمن قلب و عروق آمریکا و اروپا می باشد. این مقاله با نظر و تایید ایشان که مولف چندین مقاله و کتاب در مورد قلب و عروق می باشند و سال هاست که تجربه درمان بیماران در کلینیک فوق تخصصی خود را دارند؛ نوشته شده است.
مشاوره پزشکی




