واریس پشت زانو؛ علت ها، عوارض و درمان
شایع ترین نشانه ای که بیماران را متوجه این مشکل می کند، برجسته شدن رگهای پیچ خورده به رنگ آبی تیره، بنفش یا سبز در گودی پشت زانو است.
شایع ترین نشانه ای که بیماران را متوجه این مشکل می کند، برجسته شدن رگهای پیچ خورده به رنگ آبی تیره، بنفش یا سبز در گودی پشت زانو است.
- پشت زانو یکی از نقاط حساس برای بروز واریس
- مهم ترین علائم و نشانه های واریس پشت زانو
- علت واریس پشت زانو؛ چه عواملی باعث تورم رگ های پشت زانو می شوند؟
- خطرات و عوارض درمان نکردن واریس پشت زانو
- روش های تشخیص دقیق واریس در منطقه پشت زانو
- روش های جدید و بدون جراحی برای درمان واریس پشت زانو
احساس سنگینی، خستگی مداوم یا دیدن رگ های تیره و بنفش رنگ در گودی پشت زانو یکی از نشانه های رایجی است که خیلی از افراد تجربه می کنند. خیلی وقت ها دیرتر متوجه واریس پا در این ناحیه به دلیل اینکه در دید مستقیم ما قرار ندارد، می شویم که می تواند با درد و سوزش هنگام راه رفتن یا نشستن همراه باشد.
ناحیه پشت زانو به دلیل آناتومی خاصی که دارد، محل عبور سیاهرگ های اصلی پا است و ایجاد واریس در این بخش نیازمند توجه و بررسی دقیق است. بعضی افراد این عارضه را فقط یک مشکل زیبایی تصور می کنند، اما حقیقت این است که پشت گوش انداختن آن می تواند به مرور زمان باعث تورم مچ پا، درد مزمن و حتی مشکلات عروقی جدی تری شود.
در این مطلب به زبان ساده و بر اساس یافته های معتبر پزشکی، علت های بروز واریس پشت زانو، نشانه های هشدار دهنده و جدیدترین روش های درمان آن را بررسی می کنیم تا با دید بازتری بهترین راه را برای سلامت پاهای خود انتخاب کنید.
پشت زانو یکی از نقاط حساس برای بروز واریس
گودی پشت زانو که در اصطلاح پزشکی به آن حفره پوپلیته گفته می شود، مثل یک چهارراه ارتباطی مهم در سیستم عروقی پا است. در این منطقه کوچک، سیاهرگهای سطحی که خون را از پوست و بافت ها جمع می کنند، به سیاهرگ های عمقی وصل می شوند.
وقتی صحبت از واریس در این ناحیه می شود، بیشتر اوقات پای سیاهرگ صافن کوچک در میان است. این سیاهرگ از پشت مچ پا شروع شده و تا گودی پشت زانو ادامه پیدا می کند. دریچه های یک طرفه ای به نام لانه کبوتری در طول این مسیر وجود دارند که وظیفه دارند خون ورودی را بر خلاف جهت جاذبه زمین به سمت قلب هدایت کنند.
اگر دیواره این رگ ها ضعیف شود یا دریچه ها به هر دلیلی کارایی خودشان را از دست بدهند، خون به سمت پایین یا عقب برگشت پیدا می کند. تجمع خون در این نقطه باعث متورم شدن رگ، برجستگی و ایجاد واریس پشت زانو می شود.
سیاهرگ های پشت زانو و ارتباط آن با واریس پشت پا
خیلی از بیماران از ما می پرسند آیا واریس پشت زانو همان واریس پشت پا است؟
در جواب باید گفت که پشت زانو بخشی حساس و کلیدی از پشت پا محسوب می شود.
یک سیاهرگ اصلی که در گودی پشت زانو قرار دارد. این سیاهرگ عمیق، مسئولیت انتقال بخش زیادی از خون بازگشتی از کل ساق و مچ پا را به عهده دارد. زمانی که فشار در عروق این ناحیه بالا می رود، اثرات آن کاملاً به سمت پایین دست یعنی پشت ساق پا و حتی اطراف مچ منتقل می شود.
به همین دلیل است که هر نوع مشکل در عملکرد رگ های پشت زانو می تواند باعث برجسته تر شدن رگ های پشت پا، احساس درد در عضله دوقلو و ایجاد شبکه مویرگ های بنفش و قرمز در کل ناحیه پشت پا شود. فهمیدن این ارتباط به ما کمک می کند تا بفهمیم چرا درمان واریس پشت زانو تأثیر مستقیمی روی بهبود وضعیت کلی پاهایتان دارد.
مهم ترین علائم و نشانه های واریس پشت زانو
نشانه های بروز واریس در این منطقه همیشه به یک شکل نیستند. بعضی افراد تنها با تغییرات ظاهری مواجه می شوند، در حالی که بعضی دیگر قبل از برجسته شدن رگ ها، دردهای عمقی را در پشت پاهای خود حس می کنند.
بیشترین نشانه ای که بیماران را متوجه این مشکل می کند، نمایان شدن رگ هایی به رنگ آبی تیره، بنفش یا سبز در گودی پشت زانو است. این رگ ها ممکن است به شکل واریس عنکبوتی و سطحی بدون برجستگی خاصی باشند یا حالت رگ های برآمده داشته باشند و با دست زدن به آن ها، برجستگی شان کاملاً احساس شود.
عکس های زیر که از بیماران کلینیک دکتر واقفی گرفته شده اند، انواع واریس پشت زانو را نشان می دهند.
علاوه بر ظاهر، مجموعه دیگری از نشانه ها وجود دارد که شامل:
احساس سنگینی و فشار در پشت زانو که با ایستادن طولانی مدت بیشتر می شود.
ورم خفيف یا شدید در اطراف زانو و پایین تر از آن در ناحیه ساق پا.
خارش، سوزش و حس گرمای غیرطبیعی روی پوست منطقه آسیب دیده.
گرفتگی ناگهانی و دردناک عضلات پشت پا خصوصا در ساعات شب.
احساس سوزش، کشیدگی و درد در پشت زانو
دردی که در اثر واریس پشت زانو ایجاد میشود، معمولاً کیفیت متفاوتی نسبت به دردهای مفصلی دارد. بیماران اغلب این درد را به صورت یک حس کشیدگی، تیر کشیدن یا دردی گنگ و مبهم توصیف می کنند که از پشت زانو شروع شده و به سمت عضلات ساق پا تیر می کشد.
این درد معمولاً در ابتدای روز یا بعد از استراحت کمتر است، اما هرچه به پایان روز نزدیک تر می شویم و شخص ساعات بیشتری را به حالت ایستاده یا نشسته روی صندلی گذرانده باشد، شدت آن بیشتر می شود. علت این مسئله تجمع بیشتر خون و افزایش فشار داخل رگ ها در اثر جاذبه زمین است. بالا قرار دادن پاها بالاتر از سطح قلب معمولاً باعث آرام تر شدن این درد می شود.
آیا برجستگی پشت زانو واریس است یا کیست بیکر؟
یکی از نکات مهمی که بیماران باید به آن توجه کنند، شباهت ظاهری واریس پشت زانو با مشکل دیگری به نام کیست بیکر است. کیست بیکر تورمی پر از مایع مفصلی در حفره پشت زانو است که معمولاً به دلیل مشکلات مفصلی مانند آرتروز یا آسیب غضروف زانو ایجاد می شود.
اشتباه گرفتن این دو عارضه می تواند باعث اتلاف زمان در درمان شود. در جدول زیر فرق های اصلی این دو مشکل را می بینید:
اگر پشت زانوی شما برآمده شده و مطمئن نیستید علت آن رگ های عروقی است یا مایع مفصلی، معاینه فیزیکی و سونوگرافی توسط پزشک متخصص، شما را از سردرگمی بیرون می آورد.
علت واریس پشت زانو؛ چه عواملی باعث تورم رگ های پشت زانو می شوند؟
واریس پشت زانو وقتی شکل می گیرد که دیواره سیاهرگ ها حالت کشسانی و ارتجاعی خود را از دست بدهند و دریچه های لانه کبوتری نتوانند مانع برگشت خون شوند. عوامل متعددی در کنار هم قرار می گیرند تا این وضعیت را در گودی پشت زانو ایجاد کنند.
زمینه ژنتیکی و سابقه خانوادگی مهم ترین عامل تعیین کننده است. اگر پدر، مادر یا خویشاوندان نزدیک شما مبتلا به واریس باشند، احتمال ضعیف بودن دیواره رگ ها در شما هم بالاتر می رود.
افزایش سن، اضافه وزن و چاقی نیز با ایجاد فشار مداوم بر دیواره سیاهرگ ها، سرعت تخریب دریچه ها را بیشتر می کنند.
نقش ایستادن یا نشستن های مداوم و دو زانو نشستن
سبک زندگی و حالت های قرارگیری بدن نقش مستقیمی در ایجاد یا تشدید واریس پشت زانو دارند. شغل هایی که فرد را مجبور می کنند ساعت های طولانی بدون تحرک بایستد یا روی صندلی بنشیند، آسیب زیادی را به سیستم عروقی پا وارد می کنند.
هنگام نشستن طولانی مدت، به ویژه روی صندلیهای غیراستاندارد، لبه صندلی روی منطقه پشت زانو فشار مستقیم وارد می کند. این فشار فیزیکی باعث تنگ شدن مسیر سیاهرگ پشت زانو و کند شدن جریان خون بازگشتی می شود. همچنین دو زانو نشستن یا چهارزانو نشستن طولانی، زاویه مفصل زانو را بسیار تند می کند و مثل گره زدن روی یک شلنگ، مانع عبور راحت خون از عروق پشت زانو می شود.
تغییرات هورمونی و بارداری عاملی برای واریس پشت زانو در زنان
زنان به مراتب بیشتر از مردان درگیر واریس پشت زانو می شوند. دلیل اصلی این موضوع، تغییرات هورمونی در طول زندگی آن ها است. هورمون پروژسترون باعث شل شدن دیواره عروق و دیواره سیاهرگ ها می شود و آن ها را برای متورم شدن مستعدتر می کند.
در دوران بارداری، این مسئله به اوج خود می رسد. از یک طرف میزان هورمونها در بدن افزایش پیدا می کند و از طرف دیگر، با بزرگ شدن جنین و رحم، فشار روی سیاهرگ های بزرگ لگن بیشتر می شود. این فشار مستقیماً به عروق پا و منطقه پشت زانو منتقل شده و باعث نمایان شدن رگ های واریسی در این ناحیه می شود. قرص های خوراکی جلوگیری از بارداری و درمان های هورمونی هم می توانند خطر ابتلا را افزایش بدهند.
خطرات و عوارض درمان نکردن واریس پشت زانو
خیلی از بیماران با این تصور که واریس پشت زانو فقط یک مشکل ظاهری است، درمان آن را سال ها به عقب می اندازند. اگرچه در مراحل اولیه این عارضه خطر فوری ایجاد نمی کند، اما نادیده گرفتن آن به مرور زمان باعث افزایش فشار داخل عروق و آسیب به بافت های اطراف می شود.
پیشرفت بیماری می تواند باعث تیرگی و تغییر رنگ پوست در ناحیه پشت زانو و ساق پا شود. پوست این منطقه به تدریج خشک، خارش دار و آسیب پذیر می شود و در موارد بسیار شدید ممکن است زخم های وریدی ایجاد شوند که درمان آن ها زمان بر و سخت است. علاوه بر این، برجسته شدن رگ ها احتمال آسیب دیدگی و خونریزی در اثر حتی ضربه های کوچک را بالا می برد.
احتمال بروز لخته خون و ترومبوفلبیت در عروق پشت زانو
یکی از نگرانی های عمده پزشکی در مورد واریس پشت زانو، کند شدن شدید جریان خون در این منطقه است. تجمع خون در رگهای متورم، محیط مناسبی را برای لخته شدن خون فراهم می کند.
اگر لخته خون در سیاهرگ های سطحی ایجاد شود، به آن ترومبوفلبیت سطحی می گویند که با درد، قرمزی و سفت شدن رگ همراه است. اما خطر بزرگ تر زمانی است که اختلال عروقی به سیاهرگ عمیق پوپلیته منتقل شود و لخته خون در عروق عمقی (DVT) شکل بگیرد. این لخته ها می توانند از طریق جریان خون حرکت کرده و به سمت ریه بروند که یک وضعیت اضطراری پزشکی محسوب می شود. به همین دلیل، تشخیص و کنترل به موقع واریس در این زمان اهمیت بالایی دارد.
روش های تشخیص دقیق واریس در منطقه پشت زانو
برای شروع یک درمان موفق، ابتدا باید وضعیت دقیق عروق و میزان آسیب به دریچه ها ارزیابی شود. پزشک متخصص ابتدا پاها را در حالت ایستاده و خوابیده معاینه میکند تا برجستگی رگها، ورم و تغییرات پوستی را بررسی کند.
تجهیزات تشخیصی پیشرفته به پزشک کمک میکنند تا نقشه کامل عروق پا را ترسیم کند:
سونوگرافی داپلر رنگی: این روش اصلی ترین و دقیق ترین استاندارد تشخیصی است. سونوگرافی داپلر کاملاً بدون درد و بدون عوارض است و به پزشک اجازه می دهد مسیر حرکت خون، سرعت جریان و محل دقیق دریچه های آسیب دیده در حفره پشت زانو را به طور زنده ببیند.
پلتیسموگرافی عروقی: در موارد خاص برای ارزیابی حجم خون و تغییرات آن در عضلات پا هنگام حرکت استفاده می شود.
نمونه درمان موفق واریس طنابی پشت زانو در کلینیک دکتر واقفی
روش های جدید و بدون جراحی برای درمان واریس پشت زانو
خوشبختانه امروزه با پیشرفت تکنولوژی های پزشکی، جراحی های سنگین و سنتی جای خود را به روش های کم تهاجمی، سریع و بدون نیاز به بستری داده اند. درمان های جدید معمولاً در مطب یا کلینیک انجام می شوند و بیمار بلافاصله می تواند به فعالیت های روزمره خودش برگردد.
درمان واریس پشت زانو با اسکلروتراپی (تزریق کف)
اسکلروتراپی یکی از محبوب ترین و موثرترین روش ها برای درمان رگ های واریسی عنکبوتی یا متوسط و مویرگ های بنفش رنگ پشت زانو است.
در این روش، پزشک با استفاده از سوزن های بسیار ظریف، مادهای مخصوص به نام اسکلروزانت (به صورت مایع یا فوم) را مستقیماً داخل رگ آسیب دیده تزریق می کند. این ماده باعث التهاب کنترل شده دیواره داخلی رگ، دیواره ها به هم می چسبند و مسیر رگ بسته می شود. به مرور زمان، بدن این رگ غیرفعال را جذب کرده و خون به سمت سیاهرگ های سالم مجاور هدایت می شود.
لیزر درمانی درونی (EVLT) و امواج رادیوفرکوئنسی (RF)
برای رگ های واریسی بزرگ تر و سیاهرگ اصلی که در پشت زانو دچار نارسایی شده است، لیزر درون وریدی یا امواج رادیوفرکوئنسی بهترین گزینه هستند.
در این روش ها، تحت بی حسی موضعی و با هدایت سونوگرافی، یک فیبر نوری یا فیبر باریک وارد رگ می شود. انرژی حرارتی حاصل از لیزر یا امواج رادیویی، دیواره رگ را از داخل می سوزاند و آن را مسدود می کند. این درمان بدون نیاز به برش جراحی انجام می شود، بخیه ندارد و اثر زخم یا اسکار روی پوست باقی نمی گذارد.
استفاده از چسب پزشکی وناسیل (VenaSeal)
چسب وناسیل جدیدترین فناوری در درمان واریس است. در این تکنیک، مقدار بسیار کمی از یک چسب پزشکی مخصوص توسط یک کاتتر باریک وارد رگ آسیبدیده در پشت زانو می شود.
چسب سریعاً دیواره های رگ را به هم پیوند می دهد و آن را مسدود می کند. مزیتی که این روش نسبت به لیزر دارد این است که نیازی به حرارت ندارد؛ بنابراین به بی حسی موضعی کمتری نیاز است و بیمار بعد از انجام آن حتی نیازی به پوشیدن جوراب واریس برای مدت طولانی ندارد.
مقایسه روش های درمانی واریس پشت زانو
انتخاب بهترین روش درمانی به سایز رگ، میزان نارسایی عروق و نظر پزشک متخصص بستگی دارد. برای اینکه دید بهتری نسبت به گزینه های درمانی داشته باشید، ویژگی های هر روش در جدول زیر مقایسه شده است:
مراقبت های خانگی و کنترل درد واریس پشت زانو
در کنار درمان های پزشکی، انجام یک سری اقدامات خانگی هم می تواند به کاهش درد، جلوگیری از پیشرفت عارضه و تسریع بهبود کمک کند. این روش ها جایگزین درمان تخصصی نیستند، اما فشار روی سیاهرگ ها را تا حدودی کاهش می دهند.
این اقدامات خانگی موثر عبارتند از:
بالا نگه داشتن پاها: روزی چند بار و به ویژه قبل از خواب، پاهای خود را با گذاشتن چند بالش حدود ۱۵ تا ۲۰ سانتیمتر بالاتر از سطح قلب قرار دهید. این کار به تخلیه خون از سیاهرگ های پشت زانو و کاهش ورم کمک می کند.
اجتناب از ایستادن یا نشستن ثابت: اگر شغل شما نیازمند نشستن طولانی روی صندلی است، هر ۴۵ دقیقه یک بار چند قدم راه بروید.
کنترل وزن: کاهش وزن اضافه، فشار مکانیکی وارد شده به عروق پا را به طور مستقیم کم می کند.
پرهیز از گرمای شدید: حمام خیلی داغ یا استفاده از سونا باعث گشادتر شدن سیاهرگها و افزایش تجمع خون در پشت زانو می شود.
نحوه استفاده صحیح از جوراب واریس برای ناحیه پشت زانو
جوراب واریس یکی از ابزارهای مناسب در کنترل علائم واریس پشت زانو است. این جوراب ها با وارد کردن فشار تدریجی (بیشترین فشار در مچ پا و کاهش تدریجی آن به سمت بالا)، به حرکت خون به سمت قلب کمک می کنند.
برای اثرگذاری بهتر جوراب واریس به این نکات دقت کنید:
انتخاب سایز و کلاس فشار مناسب: جوراب نباید نه آن قدر تنگ باشد که جریان خون پشت زانو را حبس کند نه آن قدر گشاد باشد که اثری نداشته باشد. حتماً تعیین سایز را با اندازه گیری دقیق مچ، ساق و ران انجام دهید.
زمان پوشیدن: جوراب را صبح ها قبل از بیرون آمدن از تخت یعنی زمانی که ورم پا در حداقل است، بپوشید و شب ها هنگام خواب آن را بیرون بیاورید.
عدم تا خوردن جوراب پشت زانو: هنگام پوشیدن دقت کنید که لبه جوراب در گودی پشت زانو تا نخورد؛ زیرا تا خوردن جوراب در این نقطه مثل یک تورنیکه عمل کرده و فشار روی عروق پشت زانو را بیشتر می کند.
ورزش های مفید و حرکات کششی برای بهبود گردش خون پشت پا
ورزش هایی که عضلات ساق پا را درگیر می کنند، مثل یک پمپ طبیعی عمل کرده و خون را از عروق پشت زانو به سمت بالا حرکت می دهند:
پیاده روی منظم: روزانه ۲۰ تا ۳۰ دقیقه پیاده روی با سرعت متوسط بهترین پمپ برای سیاهرگ های پا است.
حرکت پمپ مچ پا: در حالت نشسته یا خوابیده، پنجه پاهای خود را به سمت جلو بکشید و سپس به سمت خود خم کنید. این حرکت عضله دوقلوی پشت پا را منقبض کرده و عروق را تخلیه می کند.
دوچرخه سواری در هوا: به پشت بخوابید و پاهای خود را در هوا مانند دوچرخه سواری حرکت دهید. این حرکت به تخلیه تجمع خون در حفره پشت زانو کمک می کند.
سوالات بیماران درباره واریس پشت زانو
پاسخ به سوالات رایج بیماران می تواند خیلی از ابهامات ذهنی را پیش از مراجعه به پزشک برطرف کند:
آیا واریس پشت زانو خود به خود درمان می شود؟
خیر، سیاهرگ هایی که دیواره یا دریچه های آن ها دچار آسیب شدهاند به صورت خودکار به حالت اول بر نمی گردند. اقدامات خانگی فقط می توانند از پیشرفت بیماری و شدت علائم جلوگیری کنند، اما درمان قطعی نیازمند مداخله های پزشکی مانند اسکلروتراپی یا لیزر است.
آیا پیاده روی برای واریس پشت زانو خوب است یا ضرر دارد؟
پیاده روی روی سطح صاف با کفش مناسب یکی از بهترین ورزش ها برای واریس است. انقباض و انبساط عضلات ساق پا هنگام پیاده روی، مانند یک پمپ قوی خون را از عروق پشت زانو به سمت بالا حرکت می دهد.
آیا استفاده از جوراب واریس باعث ضعیف شدن عضلات پا می شود؟
خیر، جوراب واریس هیچ آسیبی به بافت عضلانی وارد نمی کند، تنها دیواره عروق را پشتیبانی کرده و به پمپاژ بهینه تر جریان خون کمک می کند.
آیا درمان های جدید واریس پشت زانو با درد شدید یا عوارض همراه هستند؟
روش های نوینی مانند اسکلروتراپی، لیزر درمانی و چسب وناسیل به صورت سرپایی و تحت بی حسی موضعی انجام می شوند. بیمار وقت درمان دردی احساس نمی کند و بعد از جلسه درمانی نیازی به بستری شدن ندارد.
چه زمانی باید فوراً به پزشک مراجعه کنیم؟
اگر در ناحیه پشت زانو یا ساق پا متوجه ورم ناگهانی و شدید، قرمزی داغ و دردناک، یا تغییر رنگ تیره رنگ و زخم پوستی شدید، حتماً باید هر چه سریعتر توسط متخصص عروق یا قلب و عروق معاینه شوید.
در یک کلام و جمع بندی
واریس پشت زانو عارضه ای شایع اما قابل درمان است که در اثر نارسایی دریچه های سیاهرگی در حفره پوپلیته پشت زانو ایجاد می شود. بی توجهی به این مشکل می تواند خستگی مزمن، درد هنگام حرکت و در موارد پیشرفته تر خطرات عروقی را به همراه داشته باشد.
خوشبختانه با وجود روش های کم تهاجمی و پیشرفته امروز، شما نیازی به تحمل جراحی های سنگین یا دوران نقاهت طولانی ندارید. ارزیابی دقیق با سونوگرافی داپلر اولین گام برای تشخیص مسیر درمان است. اگر علائمی مثل برجستگی رگها، سنگینی یا سوزش در پشت زانو و پشت پاهای خود حس می کنید، پیشنهاد می کنیم در اولین فرصت برای معاینه تخصصی و مشاوره با پزشک متخصص اقدام کنید.
دکتر بهنام واقفی
فلوشیپ فوق تخصصی قلب و عروق، متخصص درمان واریس و عضو انجمن قلب و عروق آمریکا و اروپا می باشد. این مقاله با نظر و تایید ایشان که مولف چندین مقاله و کتاب در مورد قلب و عروق می باشند و سال هاست که تجربه درمان بیماران در کلینیک فوق تخصصی خود را دارند؛ نوشته شده است.
مشاوره پزشکی